Mga Banal sa mga Huling Araw at Nazi Germany

< Back to Hard Questions

about this topic

Mga Banal sa mga Huling Araw at Nazi Germany

153 Primary Sources

Mga Banal sa mga Huling Araw sa Nazi Germany

1933–1939

Ang mga Taon Bago ang Digmaan

Enero 30, 1933

Si Adolf Hitler[BIO] ay naging chancellor ng Germany.[1] Noong panahong umangat sa kapangyarihan si Hitler, may humigit-kumulang 8,000 Banal sa mga Huling Araw na naninirahan sa Germany.[2]

Setyembre 1933

Ang Gestapo[BIO] ay gumagawa ng isang ulat na nagsusuri sa kalagayan ng Simbahan sa Germany.[3]

Setyembre 8, 1933

Ipinaalam ni Oliver H. Budge,[BIO] pangulo ng German-Austrian Mission, sa Gestapo na nilalayon ng Simbahan na mamuhay nang kasabay ng pamahalaang Nazi.[4]

Oktubre 1933–Enero 1934

Nagsimulang mag-ulat ang pulis na Nazi sa Germany tungkol sa gawain ng mga misyonero ng LDS at sa mga lokal na pulong ng simbahan sa Germany.[5]

Hunyo 13, 1935

Si Roy A. Welker,[BIO] ang humalili kay Budge bilang pangulo ng German-Austrian Mission, ay sumulat ng paikot na liham ng misyon na nagsasaad na ipagpapatuloy niya ang patakaran ng kanyang hinalinhan na pakikibagay sa rehimeng Nazi.[6]

Agosto 1935

Ang Nazi na alkalde ng bayan ng Mildensee (Dessau) ay sumulat ng liham sa Reich Minister for Public Enlightenment and Propaganda na nagrereklamo tungkol sa presensya ng mga Banal sa mga Huling Araw sa kanyang bayan.[7]

1935–1936

Patuloy na minamanmanan ng mga Nazi ang Simbahan sa Germany.[8]

Enero 1936

Tinuturuan ng mga misyonero ng mga Banal sa mga Huling Araw ang pambansang koponan ng basketball ng Alemanya bilang paghahanda para sa Berlin Olympics.[9]

Abril 30, 1936

Nakipagpulong ang mga pinuno ng misyon sa mga opisyal ng Nazi at binalaan sila na “ang pinakamahigpit na mga hakbang ng pulisya ng estado ay isasagawa laban sa sekta” kung kailanman ay mapaghihinalaan ang Simbahan na laban sa rehimeng Nazi.[10]

Mayo 1936

Sumulat si Roy Welker sa mga missionary sa Germany at sa Gestapo, na iginigiit ang pampulitikang pagiging neutral ng Simbahan at hinihikayat ang mga missionary na huwag pag-usapan ang politika.[11]

Hunyo 1936

Isang Banal sa mga Huling Araw sa Freiberg ang inaresto dahil tumanggi siyang magbigay ng Nazi salute o umawit ng pambansang awit matapos makinig sa isa sa mga talumpati ni Hitler sa trabaho.[12]

Hunyo 23, 1936

Isang dating Nazi na Banal sa mga Huling Araw ang nag-ulat nang negatibo tungkol sa Simbahan habang iniimbestigahan ng pulis.[13]

Hulyo 4, 1936

Ang aklat na Ang Mga Saligan ng Pananampalataya ni apostol James E. Talmage[BIO] ay ipinagbawal sa Germany.[14]

Enero 19, 1937

Iminumungkahi ng isang memorandum ng pulisya na ipagbawal ang Simbahan sa Germany “dahil sa ideolohikal na mga dahilan.”[15]

Abril 1937

Ipinapakita ng isang panloob na memorandum ng pamahalaan na isinasaalang-alang ang pangkalahatang pagbabawal sa Simbahan sa Germany ngunit ipinagpaliban ito noong panahong iyon dahil "sa kasalukuyan ay hindi maisasagawa."[16]

Hulyo 1937

Si Pangulong Heber J. Grant[BIO] ay nangaral sa mga Banal sa Germany, na tinuturuan silang sundin ang mga Saligan ng Pananampalataya at ipamuhay ang ebanghelyo.[17] Ang kanyang mga komento ay iniulat sa Gestapo.[18]

Mayo 5, 1938

Isang pangkalahatang ulat tungkol sa mga Banal sa mga Huling Araw sa Germany ang inihanda para sa opisyal ng Nazi na si Alfred Rosenberg.[BIO] Ipinapahayag ng ulat ang paghihinala sa mga Banal at nagtatapos na ang mga turo ng Simbahan ay “hindi tugma sa National Socialism.”[19]

Abril 14, 1939

Ang pangulo ng East German Mission, si Alfred C. Rees,[BIO] ay naglathala ng isang artikulo tungkol sa Simbahan sa Völkischer Beobachter, ang opisyal na pahayagan ng Partido Nazi.[20]

1939–1945

Ang mga Taon ng Digmaan

Setyembre 1, 1939

Sinalakay ng Germany ang Poland, na siyang nagsimula ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig.[21] Ang mga Banal sa mga Huling Araw sa Germany ay lumaban para sa kanilang bansa sa iba’t ibang sangay ng Wehrmacht o sandatahang lakas.[22]

1939–1941

Ang pamunuan ng Simbahan sa Estados Unidos ay unti-unting napuputol ang ugnayan sa mga miyembro ng Simbahan sa Germany.[23] Ang lokal na pamunuan ang namahala sa pagpapatakbo ng mga gawain ng Simbahan sa bansa.[24]

Pebrero 5, 1942

Si Helmuth Hübener na Banal sa mga Huling Araw[BIO] at dalawang kaibigan mula sa kanyang sanga sa Hamburg ay inaresto ng Gestapo dahil sa pamamahagi ng mga polyetong laban sa Nazi.[25]

Oktubre 27, 1942

Si Hübener ay pinatay ng mga Nazi.[26] Pagkatapos ng kanyang kamatayan, itiniwalag siya ng kanyang pangulo ng sanga na maka-Nazi.[27]

Abril–Mayo, 1945

Nagpakamatay si Hitler sa Berlin noong Abril 30, 1945, at pormal na sumuko ang Germany sa Allied Powers makalipas ang isang linggo noong Mayo 8.[28]

1945–1946

Naibalik ang ugnayan sa pagitan ng pamunuan ng Simbahan sa Estados Unidos at ng mga Banal sa Germany.[29] Binawi ng Unang Panguluhan ang ekskomunikasyon ni Hübener.[30]

Expand Timeline

Sumuporta ba ang Simbahan sa rehimeng Nazi?

Hindi. Hindi kailanman sinuportahan ng Ang Simbahan ni Jesucristo ng mga Banal sa mga Huling Araw ang mga patakaran o paniniwala ng National Socialist German Workers’ (Nazi) Party.[31] Noong Oktubre 1942, kinondena ng Unang Panguluhan ang Nazism bilang nagmula sa “masasama at mapanlinlang na mga tao.”[32]

Walang tala na ang mga lider ng Simbahan ay nagturo kailanman sa mga Banal sa mga Huling Araw sa Germany na maging mga Nazi o yakapin ang ideolohiyang Nazi.[33] Binigyang-diin ng mga lider ng Simbahan ang pagiging neutral ng Simbahan sa partidistang pulitika[34] at hinikayat ang mga missionary na huwag makilahok sa pulitika habang naglilingkod sa Germany.[35]

Tugma ba ang mga turo ng Simbahan sa Nazismo?

Hindi. Ang mga turo ng Simbahan ay hindi tugma sa mga pangunahing paniniwala ng Nazismo.[36] Noong 1938, isang ulat tungkol sa Simbahan na isinulat para sa opisyal na Nazi na si Alfred Rosenberg ay nagtapos na “ang mga turo ng mga Mormon ay hindi tugma sa pananaw sa mundo ng Pambansang Sosyalismo.”[37] Lalo ngang hinamak ng mga Nazi ang pakikitungo nang magiliw ng mga Banal sa mga Judio at ang paggamit nila ng Lumang Tipan.[38][39]

Pero hindi ba may mga pagkakatulad sa itinuturo ng Simbahan at ng Nazismo?

May ilan na nagturo ng mga pagkakatulad sa pagitan ng ilang itinuturo ng Simbahan at ng ilang aspeto ng ideolohiyang Nazi, tulad ng interes sa kasaysayan ng pamilya, pisikal na kalusugan, at pagsunod.[40][41]

Pero hindi ba may ilang pinuno ng Simbahan na nagsabi ng magagandang bagay tungkol sa mga Nazi?

Oo. May ilang lider ng Simbahan sa Germany at sa United States na nagsabi ng positibong bagay tungkol sa ilang aspeto ng pamumuno ng Nazi sa Germany, tulad ng pagbibigay-diin nila sa malusog na pamumuhay, genealogy, kaayusang panlipunan, at pangongolekta ng mga donasyon para sa mahihirap.[42]

Gayunman, ang ibang lider ng Simbahan ay tahasang pumuna sa Nazismo, gaya ni David O. McKay,[BIO] na tumawag kay Hitler na isang "mamamatay-taong diktador,"[43] at ni John A. Widtsoe,[BIO] na tumawag kay Hitler na "may sakit sa pag-iisip" at sa mga paniniwalang panlahi ng mga Nazi na "isang pangit na delusyon."[44][45]

Alam ng mga Nazi ang pangkalahatang negatibong damdamin ng mga pinuno ng Simbahan laban sa kanila.[46]

Totoo bang tumulong ang mga misyonero sa pag-coach sa German basketball team para sa 1936 Berlin Olympics?

Oo. Bilang paghahanda para sa 1936 Berlin Olympics, nilapitan ng mga awtoridad ng Alemanya ang mga misyonero ng mga Banal sa mga Huling Araw upang tumulong sa pagsasanay ng pambansang koponan ng basketball.[47] Tinanggap ng mga misyonero ang alok na ito bilang isang pagkakataon para mapagtagumpayan ang oposisyon laban sa Simbahan sa Alemanya.[48]

Kinondena ba ng Simbahan ang Germany nang sumiklab ang Ikalawang Digmaang Pandaigdig?

Kinondena ng Unang Panguluhan ang digmaan sa pangkalahatang kumperensya, pero hindi nila partikular na pinangalanan ang Germany,[49] na sinasabing papatawan ng Diyos ng “walang hanggang mga kaparusahan” ang mga nagsasagawa ng digmaan nang “di-matuwid.”[50]

Mas malamang ba o mas hindi malamang na maging mga miyembro ng partidong Nazi ang mga Banal sa mga Huling Araw?

Mas mababa sa 3% ng mga German Latter-day Saint ang mga miyembro ng Nazi Party,[51] kumpara sa pangkalahatang populasyon ng Germany, kung saan ang membership ay nasa humigit-kumulang 10%.[52]

Bakit magiging Nazi ang isang Banal sa mga Huling Araw?

Ilan sa mga nakalistang dahilan ay personal na paniniwala sa Nazism, mga antisemitikong paniniwala o damdamin, presyur na sumali dahil sa mga dahilang panlipunan, o bilang kinakailangan para sa trabaho sa gobyerno.[53][54]

Ano ang inisip ng mga Nazi tungkol sa mga Mormon?

Nagdududa at hindi nagtitiwala ang rehimeng Nazi sa Simbahan,[55] ngunit bilang pangkalahatang patakaran, pinayagan nila ang Simbahan na magpatuloy sa paggana sa Germany sa pagitan ng 1933 at 1945,[56] kahit may ilang paghihigpit.[57] Ang mga indibidwal na saloobin ng mga Nazi tungkol sa Simbahan ay iba-iba, mula sa pakikipagtulungan hanggang sa pagiging mapanlaban.[58]

Tinawag ng mga Nazi na Sekte (“sekta”) ang Simbahan,[59] na may kapwa teknikal at mapanirang kahulugan sa Germany.[60]

Nag-espiya ba ang mga Nazi sa Simbahan?

Oo. Ipinapakita ng mga panloob na ulat at memorandum mula sa lihim na pulisya ng Nazi (ang Gestapo) na minamanmanan ang mga miyembro at aktibidad ng Simbahan sa Germany.[61] Nang maglibot si Pangulong Heber J. Grant sa Germany at nagsalita sa mga Banal sa Frankfurt at Berlin noong 1937, minanmanan siya at itinala ng mga ahente ng Nazi ang kanyang mga talumpati.[62]

Inusig ba ng mga Nazi ang mga Banal ng mga Huling Araw sa Germany?

Hindi, hindi bilang opisyal na patakaran ng pamahalaan.[63] Gayunman, may mga indibiduwal na ulat ng mga Banal na hinaras, tinakot, o tinarget ng mga Nazi,[64][65] at may ilang babasahin ng Simbahan na ipinagbawal o kinumpiska.[66][67]

Ipinagbawal ba kailanman ng pamahalaang Nazi ang Simbahan o pinalayas ang mga misyonero mula sa Germany?

Hindi, pero ipinapakita ng mga tala na iminungkahi ng mga opisyal ng Nazi na ipagbawal ang mga dayuhang misyonerong Banal sa mga Huling Araw sa Germany, at tinalakay ang pagbabawal sa Simbahan.[68]

Ang mga lider ng Simbahan sa Germany ay tahasang binalaan ng mga opisyal ng Nazi na kung gagawa sila ng anumang asal na ituturing na laban sa pamahalaan, haharap ang Simbahan sa matitinding kahihinatnan.[69] Isang lokal na lider ng Simbahan sa Hamburg ang tinakot ng Gestapo, na nagbabala na kung mananalo ang Germany sa digmaan, ang Simbahan ang susunod na tatargetin—gaya ng ginawa sa mga Judio.[70]

Mayroon bang mga German na Banal na ipinadala sa mga kampong piitan?

Oo. May ilang mga Banal sa mga Huling Araw na ipinadala sa mga kampong piitan; ngunit tila hindi dahil lamang sa pagiging miyembro ng Simbahan, kundi dahil sa pagtutol nila sa pulitika ng mga Nazi o dahil may pinagmulang Hudyo sila.[71][72]

Nakipaglaban ba ang mga Banal sa mga Huling Araw sa hukbong Aleman noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig?

Oo. Bagaman hindi alam ang eksaktong bilang ng mga German Saint na lumaban sa Wehrmacht o sandatahang lakas ng Germany noong digmaan, naitala ng mga historyador ang mga German Saint na lumaban sa bawat pangunahing sangay ng militar ng Germany.[73]

Ilan sa mga Banal sa mga Huling Araw na Aleman ang namatay noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig?

Tinatayang hindi bababa sa isang libong Aleman na Banal sa mga Huling Araw ang nawalan ng buhay dahil sa digmaan, bilang mga sundalo sa labanan o bilang mga sibilyang nasawi.[74]

Mayroon bang mga Banal na Aleman na lumaban sa mga Nazi?

Oo. Ang pinakakilalang halimbawa ay si Helmuth Hübener, na kasama ang mga kaibigan mula sa kanyang sanga sa Hamburg, ay namahagi ng mga polyetong laban sa Nazi.[75] Pinatay si Hübener dahil sa kanyang mga ginawa laban sa pamahalaang Nazi.[76][77] Tumulong si Max Reschke[BIO] na magkubli ng mga Judio mula sa mga Nazi,[78] at may isa pang miyembro na inaresto dahil tumanggi siyang magbigay ng saludo ng Nazi sa trabaho.[79][80]

Naging mas handa ba ang mga tao na maging Nazi dahil sa ikalabindalawang saligan ng pananampalataya?

Posible. Sinasabi ng ikalabindalawang saligan ng pananampalataya: “Naniniwala kami sa pagpapasakop sa mga hari, pangulo, pinuno, at mga mahistrado, sa pagsunod, paggalang, at pagtataguyod sa batas.”[81] Nabigyang-kahulugan ito na ibig sabihin ay naniniwala ang mga Banal na dapat itaguyod ang mga batas ng bansa at maging mabubuting mamamayan sa alinmang bansang tinitirhan nila,[82] at may hindi bababa sa isang ulat na ang talatang ito ay binanggit bilang suporta sa Pambansang Sosyalismo sa mga Banal sa mga Huling Araw sa Germany.[83] Binanggit din ng mga pinuno ng misyon sa Germany ang ikalabindalawang saligan ng pananampalataya upang ipahiwatig ang kahandaan ng Simbahan na makisama sa mga Nazi.[84]

Totoo ba na sinabi ni Heber J. Grant sa mga Banal sa Germany na suportahan ang mga Nazi?

Hindi. Walang tala na si Pangulong Grant ay opisyal na nagbigay ng tagubilin sa mga miyembro ng Simbahan sa Germany na suportahan ang mga Nazi o maging mga miyembro ng Nazi Party. Gayunman, noong Hulyo 8, 1937, nagbigay siya ng mensahe sa mga Banal sa Frankfurt na nagtuturo sa kanila tungkol sa Pagkadiyos, sa Mga Saligan ng Pananampalataya, at sa panalangin.[85] Kalaunan sa buwang iyon, sa Berlin, nagbigay si Pangulong Grant ng katulad na mensahe.[86]

Bakit may larawan ni Heber J. Grant sa harap ng watawat ng Nazi?

Noong tag-init ng 1937, naglakbay si Pangulong Grant sa Europa upang magsalita sa mga miyembro ng Simbahan, kabilang ang mga paghinto sa Switzerland at Germany.[87] Habang nasa Frankfurt, Germany, noong Hulyo 8, 1937, nagsalita si Pangulong Grant sa halos isang libong tao na nagtipon sa isang lokal na sentrong pangkomunidad.[88]

Ang lugar, na pag-aari ng mga lokal na Nazi, ay may nakadispley na bandilang swastika, na siyang pambansang bandila ng Germany noong panahong iyon.[89][90] Ganoon din, ipinapakita ng iba pang mga litrato mula sa tour na iyon ng pagsasalita si Pangulong Grant na nagsasalita sa mga miyembro ng Simbahan sa Switzerland sa harap ng bandila ng Switzerland.[91]

Heber J. Grant (gitna) kasama ang mga lider at miyembro ng Simbahan sa Frankfurt, Germany, Hulyo 8, 1937 (CHL PH 4134).

Heber J. Grant (gitna) kasama ang mga lider at miyembro ng Simbahan sa Basel, Switzerland, Hulyo 4, 1937 (CHL PH 4134).

Mayroon bang kontra-Hudyo na pananaw si J. Reuben Clark?

Oo. Si J. Reuben Clark,[BIO] na isang apostol at miyembro ng Unang Panguluhan, ay may ilang antisemitikong saloobin at paniniwala,[92] kahit hindi niya sinuportahan ang Nazism.[93]

May nagawa na bang anumang pahayag ang Simbahan kaugnay ng kilusang Neo-Nazi?

Oo. Noong 2017, bilang tugon sa mga martsa ng mga puting supremasista at Neo-Nazi sa Charlottesville, Virginia, naglabas ang Simbahan ng pahayag na kumokondena sa mga taong "nagtataguyod o isinusulong ang agenda ng 'kulturang puti' o puting supremasya."[94]

The Facts

May humigit-kumulang 13,000 Banal sa mga Huling Araw sa Germany noong panahon na nasa kapangyarihan ang mga Nazi.
Tinatayang wala pang 3% ng mga Banal sa mga Huling Araw sa Germany ang naging mga miyembro ng Nazi Party, kumpara sa humigit-kumulang 10% ng mga German.
Ang ilang Aleman na mga Banal ay lumaban sa sandatahang lakas ng Germany noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig.
Hindi kailanman opisyal na inendorso o sinuportahan ng Simbahan ang mga patakaran ng Nazi.
Ang Simbahan ay hindi kailanman opisyal na inusig ng mga Nazi.
May mga hiwa-hiwalay na insidente ng panggigipit, pagmamanman, at pagbabanta ng mga Nazi sa mga miyembro ng Simbahan.
Hindi bababa sa dalawang miyembro ng Simbahan ang ipinadala sa mga kampong konsentrasyon at isang miyembro ng Simbahan ang pinatay ng mga Nazi.

May ilang miyembro at lider ng Simbahan ang nagsabi ng magagandang bagay tungkol sa ilang aspeto ng pamamahala ng Nazi sa Germany.
Ang mga Nazi mismo ay naniwala na ang Pambansang Sosyalismo ay hindi tugma sa mga turo ng Simbahan.

Our Take

Ang rehimeng Nazi ay gumawa ng kakila-kilabot na mga kalupitan, kaya ang ugnayan sa pagitan ng Simbahan at ng pamahalaan sa Germany noong dekada 1930 ay nagbabangon ng mahihirap na tanong tungkol sa kung paano naipapakita ang pananampalataya at mga pagpiling moral sa ilalim ng mapaniil na mga pamahalaan. Sinuportahan ba ng Simbahan ang pamahalaang Nazi? Mas malamang ba na sumali ang mga Banal sa mga Huling Araw sa partidong Nazi? At inusig ba ng pamahalaang Nazi ang mga Banal?

Bagama’t sinuportahan ng ilang mga Banal sa mga Huling Araw sa Germany ang pamahalaang Nazi, karamihan sa mga Banal sa mga Huling Araw ay hindi may mabuting damdamin sa rehimen. Ang mga German na Banal sa mga Huling Araw ay wala pa sa kalahati ang posibilidad na nakarehistro sa partidong Nazi, at iniulat ng Gestapo na nag-aatubili ang mga Banal sa mga Huling Araw na makibahagi sa mga gawain ng Nazi gaya ng pagpupugay kay Hitler. At bagama’t hindi kailanman opisyal na inusig ng rehimeng Nazi ang mga Banal, kinumpiska nito ang mga lathalain ng Simbahan, nagmanman sa mga pulong ng Simbahan, at pinag-isipang ipagbawal ang mga missionary sa Germany.

Bagaman hindi opisyal na sinuportahan ng Simbahan ang rehimeng Nazi, may ilang lider na gumawa ng mga kompromiso para makasabay dito bago ang Ikalawang Digmaang Pandaigdig. Gayunman, nang magsimula ang digmaan, kinondena ng mga lider ng Simbahan ang Nazismo. Ang panahong ito sa kasaysayan ng Simbahan ay nagsisilbing paalala ng kahalagahan ng kalayaang panrelihiyon at ng katatagan ng pananampalataya. Itinatampok din nito ang mahihirap na moral na pagpiling hinarap ng Simbahan at ng mga miyembro nito habang sinusubukan nilang sundin ang mga turo ni Jesucristo sa ilalim ng panggigipit ng pamahalaan.

What's Your Take?

Once some Mormonr readers submit their takes, they will appear here. Submit yours above!

Read More Difficult Questions

153 Primary Sources

Footnotes

BIOAdolf Hitler
Adolf Hitler (1889–1945) was an Austrian-born German politician who became the leader of the National Socialist German Workers' Party (Nazi Party) and dictator of Nazi Germany. After rising to power as Chancellor in 1933, he consolidated control through the Enabling Act, transforming Germany into a totalitarian state. Hitler's aggressive expansionism led to the outbreak of World War II in 1939 with the invasion of Poland. His regime implemented genocidal policies, most notably the Holocaust, resulting in the deaths of six million Jews and millions of others. Hitler’s vision of Aryan supremacy and territorial conquest brought widespread devastation across Europe. Facing imminent defeat, he committed suicide in his Berlin bunker on April 30, 1945.
BIOGeheime Staatspolizei (Gestapo)
The Gestapo (Geheime Staatspolizei), founded in 1933, was Nazi Germany's secret police force, tasked with suppressing opposition to the regime and enforcing Nazi ideology. Under the leadership of Hermann Göring and later Heinrich Himmler, the Gestapo operated without judicial oversight, employing surveillance, arbitrary arrests, torture, and extrajudicial killings. It targeted political dissidents, Jews, communists, and anyone suspected of resisting Nazi rule. The Gestapo played a key role in the Holocaust by coordinating the deportation of Jews to concentration camps. Its pervasive network of informants and brutal methods made it a primary tool of state terror, helping sustain the Nazi dictatorship until its collapse in 1945.
BIOOliver H. Budge
Oliver Hyer Budge (1872–1965) was a Latter-day Saint leader and missionary, born in Paris, Idaho. He served missions in the Swiss and German Mission (1896–1897) and later presided over the German and Austrian Mission from 1930 to 1934, overseeing proselytizing efforts during a challenging period in Europe. He passed away in Logan, Utah, in 1965.
BIORoy A. Welker
Roy A. Welker (1878–1973) was a Latter-day Saint missionary who served as president of the German-Austrian Mission from 1934 to 1937. Born in Bloomington, Idaho, he undertook earlier missionary work in Germany, where he presided over conferences in Berlin and Breslau. During his mission presidency in the 1930s, Welker navigated the challenges posed by Nazi restrictions, emphasizing the importance of the Church’s neutrality and adherence to local laws. He promoted the 12th Article of Faith, encouraging missionaries to sustain the government while continuing their proselytizing efforts under difficult conditions. He passed away in Logan, Utah, in 1973.
BIOJames E. Talmage
James E. Talmage (1862-1933) served as an apostle for the Church of Jesus Christ of Latter-day Saints. Born in England, Talmage, he received a primary education through Oxford University's Dioceasan Program. As a teenager, Talmage joined the Latter-day Saint faith and migrated from the United Kingdom to Utah Territory. He studied geology at Lehigh University and Johns Hopkins University. Talmage served as president of the University of Utah, a museum curator, and mining consultant. In 1911, he became an apostle in the Quorum of the Twelve Apostles. Talmage wrote Jesus the Christ, a biography of Jesus meant for general church readership. He contributed to Church discussions on evolution, arguing for a middle-way approach that protected the Church from taking an official position. Talmage died at the age of 70.
BIOHeber J. Grant
Heber J. Grant (1856-1945) served as the seventh president of The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints. He was born in Salt Lake City, Utah, to Jedediah Grant (a counselor in the First Presidency) and Rachel Ivins Grant (a long-term Relief Society President in Salt Lake City). Grant worked as a clerk for Zion's bank and started an insurance company and a Utah Sugar Company. He became an apostle in 1882 and established the Church's first mission in Japan. He became Church president in 1918 and served for 27 years.
BIOAlfred Rosenberg
Alfred Rosenberg (1893–1946) was a prominent Nazi ideologue and one of Adolf Hitler’s key political theorists. He was a chief architect of Nazi racial ideology, promoting antisemitism and Aryan supremacy. He served as the head of the NSDAP Office of Foreign Affairs and the Reich Minister for the Occupied Eastern Territories during World War II, overseeing the exploitation and brutal treatment of populations in Eastern Europe. After the war, Rosenberg was tried at the Nuremberg Trials and executed for war crimes and crimes against humanity.
BIOAlfred C. Rees
Alfred C. Rees (1876–1941) was a Latter-day Saint missionary known for his leadership in Germany during a critical period. Born in Grantsville, Utah, Rees served in the Swiss Mission early in his life and later became president of the German-Austrian Mission in 1937. As the geopolitical situation in Europe worsened, his responsibilities shifted, and he led the newly organized East German Mission from 1938 to 1939. Rees worked to maintain the Church’s operations amidst increasing restrictions from the Nazi regime. He gained attention for writing an article on the Church published in the Nazi newspaper Völkischer Beobachter in 1939, which portrayed the Church as supportive of certain social policies under the Nazi government. Due to escalating tensions and the outbreak of World War II, Rees and other missionaries evacuated in late 1939. He passed away in 1941 in Salt Lake City, Utah.
BIOHelmuth Hübener
Helmuth Hübener (January 8, 1925 – October 27, 1942) was a German Latter-day Saint and opponent of the Nazi regime who was executed for treason after distributing anti-Nazi leaflets with the help of his friends Rudolf Wobbe, Karl-Heinz Schnibbe, and Gerhard Düwer. Hübener belonged to the St. Georg (Hamburg) branch of The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints, along with his friends Wobbe and Schnibbe. In 1941 Hübener became involved in the German resistance against Hitler and began listening to foreign radio broadcasts which he transcribed and distributed in the form of leaflets. Hübener was caught, arrested, and sentenced to death in 1942. Hübener was executed by beheading in the Plötzensee Prison in Berlin on October 27, 1942. He was posthumously excommunicated by his branch president, but after the war in 1948 this was overturned by the First Presidency.
BIODavid O. McKay
David Oman McKay (1873 – 1970) was born in Huntsville, Utah. He was the ninth president of the Church from 1951 to 1970. At the age of 32, he was ordained an apostle. President McKay expanded the mission of the Church worldwide, including creating the first stakes outside of the United States. He also emphasized family life and education. He died at age 96.
BIOJohn A. Widtsoe
John Andreas Widtsoe (January 31, 1872–November 29, 1952) was an early Latter-day Saint leader. He was born on Frøya, a Norwegian island. He lost his father when he was six. His family was introduced to the Church a few years later. Widtsoe moved to Utah with his family in 1883 and was baptized in 1884. Widtsoe graduated from Harvard with a degree in chemistry in 1894 and married Leah Eudora Dunford in 1898. Widtsoe was called on a mission to get his Ph.D. at the University of Göttingen, Germany. He graduated in 1899. Widtsoe was president of Utah State Agricultural College from 1907–1916. He was then president of the University of Utah until 1921. Widtsoe was called as an apostle in 1921 and served until his death in 1952.
BIOMax Reschke
Max Reschke (July 7, 1898 – May 3, 1971) was a German Latter-day Saint. Reschke fought for Germany during World War 1. After the war he moved to Hanover, Germany, where in 1931 he joined The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints. He later became the branch president in Hanover. During the violent antisemitic pogrom known as Kristallnacht (Nov 9, 1938 – Nov 10, 1938), Reschke helped a Jewish couple by the name of Scheurenberg escape Germany into Switzerland. Reschke was excommunicated for extramarital relationships in 1941 but rebaptized in 1948. After the war Reschke and his family emigrated to the United States, where he died in 1971.
BIOJ. Reuben Clark
Joshua Reuben Clark Jr. (September 1, 1871 – October 6, 1961) was an American attorney and an apostle for the Church of Jesus Christ of Latter-day Saints. Clark was born and raised in Grantsville, Utah, and received his education around the Utah Valley. Despite financial difficulties, Clark was intelligent and excelled in his schoolwork, graduating as valedictorian form his University of Utah class in 1898.Later, Clark attended Columbia University Law School, graduating in 1906. Clark worked as an attorney in the Department of State, and as Undersecretary of State for the U.S. President Calvin Coolidge. Clark also served as the United States Ambassador to Mexico in 1930. Following his ambassadorship, Clark was ordained an apostle in 1934.
[1]↩︎
Binabanggit ng Encyclopedia Britannica kung paano “ang tusong pagkilos ni Hitler sa likod ng mga pangyayari ang nagtulak sa pangulo ng republikang Aleman, si Paul von Hindenburg, na italaga siya bilang chancellor noong Enero 30, 1933. Ginamit ni Hitler ang kapangyarihan ng kanyang katungkulan upang pagtibayin ang posisyon ng mga Nazi sa pamahalaan sa mga sumunod na buwan.”
- The Encyclopedia Britannica gives an overview of the history of the Nazi Party.
[2]↩︎
Ang pagtatayang ito ay ibinigay ng kapwa mga pinagmulan ng Nazi at ng mga Banal sa mga Huling Araw noong huling bahagi ng 1933.
- Gestapo memorandum describes surveillance of the Church in Germany.
- Oliver H. Budge writes to the Gestapo explaining the Church and its mission in Germany.
[3]↩︎
Inilahad ng ulat ang mga pangunahing katotohanan tungkol sa kalagayan ng Simbahan sa Germany hanggang sa panahong iyon, lalo na ang pinagmulan nito sa ibang bansa at ang mga koneksyon nito roon.
- Gestapo memorandum describes surveillance of the Church in Germany.
[4]↩︎
Sa kanyang liham, isinulat ni Budge na ang mga Banal ay “tinuturuang maging karapat-dapat na mabilang sa pinakamahuhusay na mamamayan ng lupain at lubos na suportahan ang mga ordenansa at batas ng lungsod, estado, at bansa kung saan sila nakatira.”
Idinagdag pa niya na “ang mga awtoridad ng aming Simbahan ay walang mga tagubilin o payo na maibibigay tungkol sa pulitika ng partido; iniiwan nila sa mga miyembro ang kalayaang sumali sa partidong sarili nilang pipiliin; sa anumang kaso, itinuturo namin na ang partidong kasalukuyang nasa kapangyarihan at ang umiiral na mga batas ng bansa ay dapat suportahan ng mga miyembro ng Simbahan.”
- Oliver H. Budge writes to the Gestapo explaining the Church and its mission in Germany.
[5]↩︎
Ipinapakita ng mga nakaligtas na memorandum na minamanmanan na ng mga Nazi ang Simbahan sa panahong ito, at kinukumpiska rin ang mga babasahin ng Simbahan.
[6]↩︎
Sumulat si Welker sa mga misyonero at lokal na pinuno ng Simbahan:
Ipinaaalam sa atin ng Panginoon sa Doktrina at mga Tipan, mga bahagi 98 at 101, na itinatag niya ang mga pamahalaan para sa kapakanan at ikabubuti ng sangkatauhan, at kinikilala at itinataguyod niya ang mga ito. Kung ginagawa niya iyon, tungkulin din natin na gawin ang gayon, nang may pagtitiyaga at karunungan, nang hindi nagiging panatiko o hindi makatwiran sa anumang paraan. Sa gayunding paraan, dapat din nating ipanalangin ang mga pinuno ng ating bansa at ng ibang mga bansa, nang pribado at sa publiko, upang sila ay magabayan at mabigyang-inspirasyon na pamunuan ang kanilang mga mamamayan sa mga landas ng katuwiran, kabutihan, at karunungan.
Ang kalihim ng misyon, si Roy E. Babbel, ay sumulat sa kasunod na liham noong buwan ding iyon sa Gestapo na nagsasaad:
Tungkol naman sa aming saloobin sa NSDAP at sa pamahalaan ng Reich, nais naming ulitin na noon pa man ay lubos naming sinuportahan ang mga lalaking namumuno sa Reich at sa estado, sinunod ang kanilang mga tagubilin, at ginawa ang bawat posibleng pagsisikap upang suportahan sila, gaya rin ng nakasaad sa aming ika-12 Saligan ng Pananampalataya: “Naniniwala kami sa pagpapasakop sa mga hari, pangulo, pinuno, at mahistrado, sa pagsunod, paggalang, at pagtataguyod sa batas.”
Isinama ni Babbel ang kopya ng paikot na liham ni Welker bilang ebidensya para sa pahayag na ito.
- Mission president Roy A. Welker cites Articles of Faith 12 for missionaries to answer what the Church thinks of worldly government.
- Roy E. Babbel writes to the Gestapo explaining the mission's policy with the government.
[7]↩︎
Ang liham ay isinulat ni Justin Herre, na nagrereklamo na “ang aming bayan ay ginulo ng mga misyonero ng Simbahan ni Jesucristo ng mga Banal sa mga Huling Araw, na karaniwang kilala bilang Mormon Church.” Inakusahan din ni Herre ang Simbahan na nakahanay sa mga Judio at sinabi niyang may malaking kapangyarihang pampulitika at pang-ekonomiya ang mga Banal. Tinapos ni Herre ang liham sa “Heil Hitler!”
- Letter written by a Nazi mayor Justin Herre criticizing the "Mormon Church".
[8]↩︎
May maraming ulat mula sa Sicherheitsdienst (ahensiya ng paniktik ng Nazi) na nagpapakita na minamanmanan ng mga Nazi ang mga pulong ng Simbahan at ang mga missionary.
[9]↩︎
Iniulat ng Deseret News noong Enero 1936 kung paano "sa Germany, hinanap ni Herr Hitler ang serbisyo ng mga elder upang magturo ng basketball sa mga koponang inaasahan niyang magdadala ng Nordic na tagumpay sa mga larong Olimpiko na gaganapin ngayong taon sa Berlin." Ayon sa reporter, nakita ito bilang "isang pagkakataon para magkaroon ng mga kaibigan at maipakita ang mga ideyal ng Mormon tungkol sa magandang asal sa palakasan at kalusugan."
Iniulat din ng Improvement Era noong Setyembre 1936:
Ilang panahon na ang nakalipas, isang grupo ng mga misyonerong Mormon na naglalaro ng basketball minsan isang linggo sa Berlin bilang isang kapaki-pakinabang na libangan ay nilapitan ng mga kinatawan ng German Olympic Association at inimbitahang tumulong sa pag-oorganisa at pagsasanay ng mga posibleng kandidato para sa German Olympic Basketball team. Malugod na tinanggap ang pagkakataong ito, at dahil dito, ang mga kabataang Amerikanong ito ay nakatanggap ng malawak at bukas-palad na publisidad sa mga pahayagan sa buong bansa.
Nagtapos ang artikulo: "Nagkaroon ng bagong paraan kung paano maipapangaral ang ebanghelyo ni Jesucristo sa mga kabataan ng isang bansa sa pamamagitan ng mga salita at gawa."
- Deseret News reports on LDS missionaries coaching the German national basketball team.
- Melvyn M. Cowan reports on LDS missionaries teaching basketball in Germany.
[10]↩︎
Dalawang nakaligtas na memorandum ang nagpapakita na tahasang binalaan ang mga pinuno ng misyon tungkol dito. Gaya ng pagkakalagay sa isa sa mga ulat:
Dahil sa mas pinaigting na mga gawain sa pagpapalaganap sa loob ng nabanggit na sekta ng mga dayuhan, lalo na ng mga Amerikanong misyonero, nagkaroon ng pulong kasama ang matataas na kinatawan ng mga Mormon sa Tanggapan ng Lihim na Pulisya ng Estado noong Abril 30, 1936. Sa pulong na ito, ipinaabot sa mga kinatawan na kung magkakaroon ng mga gawaing propaganda na laban sa estado, ipatutupad laban sa sekta ang pinakamahihigpit na hakbang ng pulisya ng estado. Nangako ang mga kinatawan na maglalabas ng pangkalahatang mga tagubilin sa mga indibidwal na sekta upang mapigilan ang anumang mapanghimasok at laban-sa-estadong gawaing propaganda ng mga dayuhang mangangaral. Kaya hinihiling ko na pansamantala munang iwasan ang mga hiwalay na hakbang laban sa mga Amerikanong misyonerong aktibo roon. Gayunman, dapat patuloy na bantayan ang sekta; kung magkaroon ng iba pang mga gawaing laban sa estado, hinihiling ko ang isang ulat.
- Gestapo memo states that Church leaders were warned how any involvement in anti-state propaganda would result in severe state action against the Church.
- Nazi authorities warn that any anti-state propaganda would be met with harsh police consequences.
[11]↩︎
Sa kanyang liham na may petsang Mayo 6, sinabi ni Welker sa mga misyonero:
Hindi talaga natin gawain ang pag-usapan ang pulitika, na hayaan ang ating sarili na tanungin tungkol dito o tanungin ang iba tungkol dito, o madala sa mga talakayan tungkol sa mga usaping pulitikal. Wala tayo rito para sa anumang ganoong layunin, at pinakamabuti nating matutulungan ang pamahalaang ito sa pamamagitan ng pag-iwas sa lahat ng talakayang pulitikal o pakikilahok dito. Tinatali tayo ng ating mga alituntunin at turo na igalang, itaguyod, at suportahan ang mga batas ng lupain. Matagpuan sana tayong ginagawa ito nang 100%. Kung may sinumang magtangkang isali kayo sa isang talakayang may kinalaman sa pulitika, uulitin ko, dapat ninyong labanan ang gayong tukso. May mga taong susubok gawin ito upang bitagin kayo. Tandaan na sila ang inyong mga kaaway at mga kaaway ng pamahalaan kapag sinusubukan nila ang mga ganoong bagay. Huwag kayong gawing mga biktima ng masasamang nagbabalak.
Nang bandang huli ng buwang iyon, sumulat siya sa Gestapo, na nagsasabing,
Bilang isang relihiyosong organisasyon, maisasagawa namin ang aming mga gawain nang hindi sumasalungat sa mga layunin ng pamahalaan habang umiiwas din sa anumang pakikilahok sa mga usaping pampulitika. Ang politika ay wala sa saklaw ng aming tungkulin. Hindi namin pinahihintulutan ang mga talakayang pampulitika sa aming mga pagtitipong panrelihiyon, ngunit hindi kami tutol sa malayang pakikilahok ng aming mga miyembro sa partido ng kanilang bansa.
- Roy A. Welker writes a mission letter instructing missionaries not to discuss politics.
- Roy A. Welker writes to the Gestapo explaining the Church and its mission in Germany.
[12]↩︎
Sinabi ni Paul Herbert Schieck sa pulisya na tumututol siyang magbigay ng saludo kay Hitler o umawit ng pambansang awit dahil sa kanyang mga panrelihiyong paniniwala bilang isang Latter-day Saint.
- Paul Herbert Schieck's arrest report states he was arrested for not giving the Nazi salute.
[13]↩︎
Si Robert Förster, isang dating miyembro ng Simbahan, ay nagpahayag ng mga alalahanin tungkol sa mga pinansyal na gawain ng Simbahan, na inaangking ang mga nalikom na pondo ay dinadala sa ibang bansa ng mga misyonero at inaakusahan ang Simbahan na ikinukubli ang tunay nitong mga gawaing pinansyal upang mapanatili ang mga pinagmumulan ng kita. Bukod pa rito, pinuna niya ang mga Banal dahil diumano ay inaangkop nila ang kanilang mga panlabas na patakaran upang umayon sa pamahalaan ng mga bansang pinagtatrabahuhan nila, habang lihim na sumasalungat sa Pambansang Sosyalismo. Kusang-loob niyang ibinigay sa pulisya ang Ang Aklat ni Mormon, na tinawag niya itong mapanganib sa estado.
- Former Latter-day Saint Nazi Robert Förster criticizes the Church.
[14]↩︎
Isang memorandum tungkol sa pagbabawal ng aklat ang nagsabi:
Inilagay ng Pangulo ng Reich Literature Chamber ang polyetong Mga Saligan ng Pananampalataya ni James E. Talmage, na inilathala ng Swiss-German at German-Austrian Mission ng Church of Jesus Christ of Latter-day Saints sa Basel, sa listahan ng mapaminsala at hindi kanais-nais na panitikan.
- Memorandum on the Banning of James E. Talmage’s Articles of Faith.
[15]↩︎
Ang ulat ay nagtapos:
Mula sa pananaw na pampulitika ng estado, tila medyo hindi mapanganib ang sektang ito dahil sa maliit na bilang ng mga miyembro nito sa Germany. Gayunman, dapat pa ring isaalang-alang kung ang sektang ito, dahil sa pagtataguyod nito ng poligamya—bagaman napipigilan ang praktikal na pagpapatupad nito sa Germany dahil sa mga legal na paghihigpit—ay maaari pa ring mapasailalim sa pagbabawal batay sa ideolohiya. Ang ganitong pagbabawal ay tila angkop para sa layunin ng pagtatatag ng isang mamamayang lubusang nakaayon sa pananaw ng Pambansang Sosyalismo.
- The police in Schwerin, Germany, recommend banning the Church on ideological grounds.
[16]↩︎
Ayon sa ulat, pinag-iisipan ng mga opisyal ng gobyerno sa Reich Ministry of Culture at iba pang mga departamento ang pagbabawal sa Simbahan: "Ang nabanggit na sekta ay ilang beses nang naging dahilan ng mga reklamo mula sa pulisya ng estado. Dahil pinag-iisipan noon ang pagbabawal sa sektang ito sa German Reich, hindi pa muna naglalabas ng tiyak na pahayag sa ngayon. Gayunman, nagpapatuloy ang mga karagdagang imbestigasyon." Ipinakita rin ng ulat:
Sa pulong kasama ang pinuno ng Seksyon II B at si Assistant Haugg mula sa Reich Ministry of Culture, hindi ipinatupad ang pagbuwag sa sektang Mormon. Gayunman, napagpasyahan na ang mas malalaking sekta ang dapat munang buwagin. Kaya ipinagpaliban ang tugon sa UR-Decree ng Reich Education Minister, dahil isinasaalang-alang pa ang desisyon tungkol sa posibleng pagbuwag. Dahil tinanggihan ng Foreign Office at ng Ribbentrop Bureau ang pagbuwag sa sektang “Christian Science” dahil sa kanilang mga ugnayang pandaigdig, tila ang pagbuwag sa mga Mormon ay, sa mga katulad na dahilan, hindi magagawa sa kasalukuyan.
- Nazi memorandum on a proposed ban of the Church.
[17]↩︎
Ipinapakita ng mga ulat noong panahong iyon at ng sarili niyang journal na ang binigyang-diin ni Pangulong Grant sa kanyang pagtuturo ay ang pamumuhay ayon sa mga alituntunin ng ebanghelyo na nakapaloob sa Mga Saligan ng Pananampalataya.
[18]↩︎
Isang ahente ng Gestapo, isang babaeng nagngangalang Peycke, ay nasa gitna ng mga tao habang nagsasalita si Pangulong Grant sa Berlin. Iniulat niya ang kanyang mga komento sa kanyang mga nakatataas, at nagtapos siya sa pagsasabing, “Ang mga pananaw ng mga Mormon at ang mga artikulo ng kanilang kredo ay hindi akma sa ating panahon o sa ating Pambansang Sosyalistang Germany. Mula sa mga kalakip na polyeto na ipinamahagi sa labasan, makikita ng isa na ang buong bagay ay lubhang pinalabis at medyo primitibo, ngunit tiyak na sa kasimplihang ito ito may malakas na dating at sa gayon ay nagdudulot ng panganib sa karaniwang tao. Naniniwala ako na posible na magamit ng Hudaismo at marahil ng Freemasonry ang sektang ito bilang mga kasangkapan para sa kanilang mga plano.”
- The Gestapo reports on Heber J. Grant's preaching in Germany.
[19]↩︎
Ang mahabang ulat ay nagbigay ng buod ng kasaysayan at mga paniniwala ng Simbahan at nagtapos:
Ang pinunong Aleman ng mga Mormon ay palaging nagsasabi na kinikilala ng sekta ang estadong Pambansang Sosyalista at itinataguyod din ito sa ibang bansa; sinasabi niya na ang doktrina ng mga Mormon at ang Pambansang Sosyalismo ay dalawang pananaw sa mundo na lubhang magkahawig. Ito ay sadyang pagbaluktot sa mga katotohanan. Gaya ng malinaw na sa mga naunang punto, ang doktrina ng mga Mormon ay hindi tugma sa pananaw sa mundo ng Pambansang Sosyalismo. Bukod pa rito, totoo na ang mga Mormon sa Alemanya ay hindi nagpapakita ng interes sa mga pangyayaring pampulitika at mga kasalukuyang usapin. Karaniwang alam na ang mga miyembro ng sekta ay tahasang tumatangging gumamit ng salutong Aleman. Lalo pang napapatunayan na ang pamunuang Amerikano ng sekta ay walang hiyang patuloy na nang-uudyok laban sa Pambansang Sosyalistang Alemanya hanggang ngayon. Kaya, hindi masasabi na may maka-Alemanyang saloobin sila.
- Report on the Mormons for Alfred Rosenberg, head of Nazi surveillance organization.
[20]↩︎
Layunin ng artikulo na iayon ang Simbahan sa “bagong Germany,” at ilarawan ito bilang isang praktikal at kaayon sa ideolohiyang pananampalataya. Inilarawan ni Rees ang mga pagkakatulad ng Simbahan at ng mga mithiin ng Nazi Germany, at binigyang-diin ang pokus ng mga Banal sa mga Huling Araw sa kapakanan ng komunidad, pag-iwas sa alak at tabako, malalaking pamilya, at pag-aasikaso sa sarili, at iniayon ang mga pagpapahalagang ito sa mga mithiin ng Nazi tungkol sa pampublikong kalusugan at pananagutang panlipunan.
- Alfred C. Rees writes an overview of the Church in the Nazi newspaper Völkischer Beobachter.
- The pamphlet version of Alfred C. Rees's April 14, 1939 article in the Völkischer Beobachter.
[21]↩︎
Sinabi ng historyador na si Gerhard Weinberg: “Noong umaga ng Setyembre 1, nagsimula ang opensiba ng Alemanya sa Poland. Nang magsalita si Hitler sa Reichstag, ang parlamento ng iisang partido ng Alemanya, noong araw na iyon, sinisi niya sa Poland ang pagbagsak ng negosasyon—na tinanggihan niyang salihan; isinalaysay ang mga insidente sa hangganan—na iniutos niyang isaayos noong nakaraang gabi; at inihambing ang masasamang gawang ito ng iba sa malaking pagiging mapagbigay ng sarili niyang mga kahilingan—na sadyang hindi niya inilabas hanggang sa mawalan na ang mga ito ng bisa. Sa gitna ng dumadagundong na palakpakan ng mga kinatawan ng sambayanang Aleman, inihayag niya na ang Alemanya ay muling nasa digmaan.”
- The Encyclopedia Britannica gives an overview of the history of the Nazi Party.
- Gerhard L. Weinberg reviews the outbreak of World War 2 in Europe.
[22]↩︎
Si Roger P. Minert, isang historyador ng mga Banal sa mga Huling Araw, ay malawakang sumulat tungkol sa mga Banal sa mga Huling Araw sa Germany bago at noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig. Tinataya niya na “marahil aabot sa 1,800 na mga Banal sa mga Huling Araw sa Germany at Austria ang nagsagawa ng aktibong paglilingkod sa militar sa pagitan ng 1939 at 1945 (ngunit kakaunti ang talagang nagboluntaryo). Marami pang iba ang naglingkod sa mga yunit na nakareserba, kabilang ang daan-daan na nagsilbi sa hukbong Aleman noong Unang Digmaang Pandaigdig.”
[23]↩︎
Ang mga Amerikanong misyonero at mga pinuno ng misyon ay inilikas mula sa Germany noong huling bahagi ng Agosto 1939. Pagsapit ng katapusan ng sumunod na buwan, ang mga misyonero ay inaalis na mula sa kontinente ng Europa. Napansin ng historyador ng mga Banal sa mga Huling Araw na si David F. Boone:
Tanging ang mga misyon sa Alemanya at Czechoslovakia ang inilikas dahil sa mga kondisyong dulot ng nalalapit na digmaan, ngunit sa mga sumunod na buwan, inalis din ang mga misyonero mula sa Gitnang Silangan, Africa, at Timog Amerika. Sa sumunod na taon, noong 1940, inalis din ang mga misyonero mula sa mga misyon sa Pasipiko hanggang sa, nang sumali ang Estados Unidos sa Ikalawang Digmaang Pandaigdig noong 7 Disyembre 1941, ang tanging mga misyonerong nasa labas ng kontinental na Estados Unidos ay nasa Hawaii.
Ayon sa historyador ng mga Banal sa mga Huling Araw na si Roger P. Minert, “Nang ilikas ang mga dayuhang missionary mula sa Germany at Austria noong Agosto 1939, ang pamumuno ng Simbahan ay inilagay sa mga kamay ng mga lokal na miyembro. Nawala ang lahat ng ugnayan sa pamunuan ng Simbahan sa Salt Lake City, Utah, nang madamay ang United States sa digmaan noong Disyembre 1941.”
- David F. Boone writes on the evacuation of missionaries from Germany upon the outbreak of WW2.
- Roger P. Minert gives a general overview of Latter-day Saints in Western Germany and Austria, including how many were in the German armed forces.
[24]↩︎
Binanggit ni Roger Minert kung paanong pagkatapos ng 1939, “sa parehong misyon ng The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints sa Germany na sinalanta ng digmaan, ang mga karapat-dapat na may-hawak ng pagkasaserdote ay tinawag upang pumalit sa mga Amerikanong pangulo ng misyon na naninirahan sa ibang bansa.”
- Roger P. Minert writes on how local German leadership took over the Church upon the outbreak of WW2.
[25]↩︎
Binatikos ni Hübener ang mga Nazi dahil sa parehong mga dahilang pampolitika at panrelihiyon. Ang mga salaysay tungkol sa kanyang mga gawaing paglaban ay napanatili ng kanyang mga kaibigan at kapwa kasabwat na sina Karl-Heinz Schnibbe at Rudi Wobbe, bukod pa sa mga makabagong historyador.
[26]↩︎
Sa kanyang huling liham na isinulat ilang oras lang bago siya bitayin, sumulat si Hübener sa kaibigan ng pamilya:
Nais kong magpasalamat sa iyo para sa liham na ipinadala mo sa akin, mahal na Sister Sommerfeld, na hindi ibinigay sa akin. Nais ko ring magpasalamat para sa maraming masasayang oras na nagugol ko sa piling ng inyong pamilya. Pakitandaan ninyo ako nang may kabaitan. Labis akong nagpapasalamat sa aking Ama sa Langit na ang naghihirap na buhay na ito ay magtatapos na ngayong gabi. Hindi ko na rin ito kayang tiisin pa! Alam ng aking Ama sa Langit na wala akong ginawang mali. Ang ikinalulungkot ko lamang ay na sa aking huling oras kailangan kong labagin ang Salita ng Karunungan. Alam ko na buhay ang Diyos at Siya ang magiging tamang hukom sa bagay na ito.
- Helmuth Hübener writes final letter to Marie Sommerfeld expressing his faith in the gospel.
[27]↩︎
Ayon kay Otto Berndt, ang pangulo ng distrito ni Hübener na inusisa ng Gestapo, ginawa ang pagtitiwalag “upang maiwasan ang higit pang mga problema sa partido [Nazi] at upang ipakita na walang kinalaman ang simbahan sa pagtataksil na ibinintang sa mga binatang ito.” Ipinaliwanag pa ni Berndt, “Ang sertipiko ng pagtitiwalag ay nilagdaan ni Pangulong Anthon Huck at ni Pangulo ng Sanga na si Arthur Zander. Tinutulan ko ang hakbang na ito at naniniwala ako na ang pagtutol ko at ng iba pang mga miyembro ang nakapigil sa pagtitiwalag kina Brother Schnibbe at Brother Wobbe.”
- Otto Berndt, district president in Germany, recounts his experience with Helmuth Hübener.
- Otto Berndt discusses his time as Helmuth Hübener's district president.
[28]↩︎
Gaya ng ipinaliwanag ng Encyclopedia Britannica:
Nahiwalay at nalugmok sa matinding kawalan ng pag-asa, pinakasalan ni Hitler ang kanyang kerida na si Eva Braun noong gabi ng Abril 28–29, at noong Abril 30 nagpakamatay siya kasama niya sa mga guho ng Chancellery, habang ang sumusulong na mga tropang Sobyet ay wala pang kalahating milya ang layo mula sa kanyang bunker complex; dali-daling sinunog ang kanilang mga bangkay sa hardin. . . . Ang pagsuko ng mga puwersang Aleman sa hilagang-kanlurang Europa ay nilagdaan sa himpilan ni Montgomery sa Lüneburg Heath noong Mayo 4; at ang isa pang dokumento, na sumasaklaw sa lahat ng puwersang Aleman, ay nilagdaan nang may mas malaking seremonya sa himpilan ni Eisenhower sa Reims, sa harap ng mga delegasyon ng Sobyet gayundin ng U.S., Britanya, at Pransiya. Pagsapit ng hatinggabi noong Mayo 8, 1945, opisyal nang tapos ang digmaan sa Europa.
- Encyclopedia Britannica describes the end of WW2 in Europe.
[29]↩︎
Iniulat ni Max Zimmer, isang lider sa Swiss Mission, ang kalagayan ng Simbahan sa Germany para sa Deseret News matapos muling maibalik ang ugnayan. Iniulat niya na may damdaming maka-Nazi sa ilang miyembro ng Simbahan, ngunit na nagawa ng mga lokal na lider na mapigilan ang damdaming ito.
- Max Zimmer reports some Saints were pro-Nazi, were corrected by local leaders.
[30]↩︎
Ipinapakita ng tala ng pagiging miyembro ni Hübner na siya ay itiniwalag ng kanyang mga lokal na pinuno dahil sa “pakikinig at pamamahagi ng mga dayuhang broadcast sa radyo.” Isang sulat-kamay na tala sa rekord ang nagsasabi na ginawa ito nang “di-makatarungan” o “nagkamali” at may isa pang tala na nakasulat nang pahilis sa sertipiko na nagsasabing: “Binaligtad ng Unang Panguluhan ng Simbahan ni Jesucristo ng mga Banal sa mga Huling Araw ang pasya ng pagtitiwalag, at iniutos na ilagay ang notasyong ito sa tala ng pagtitiwalag. Enero 24, 1948.”
Nabanggit ng mga historyador na Latter-day Saint na sina Alan F. Keele at Douglas F. Tobler:
Pagkatapos pa ng digmaan ito nangyari, nang noong 11 Nobyembre 1946, siya at ang bagong pangulo ng misyon na si Max Zimmer ay sumulat ng "na-excommunicate nang dahil sa pagkakamali" sa talaan ng pagiging miyembro ni Hübener. Kalaunan, ipinaalam ng kahalili ni Zimmer na si Jean Wunderlich sa pamunuan sa Salt Lake ang pangyayaring ito, at noong 24 Enero 1948, iniutos ng Unang Panguluhan na maglagay ng katulad na tala sa talaan ng pagiging miyembro. (Hindi dumanas sina Schnibbe at Wobbe ng kaparehong mga excommunication, bagaman inakala ni Schnibbe sa loob ng mahigit anim na taon ng pagkabilanggo sa ilalim ng mga Nazi at pagkatapos ng mga Ruso na siya rin ay natiwalag nang marinig niya ang sinapit ni Hübener.)
[31]↩︎
Ang Aleman na pangalan ng partido ay ang Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei (NSDAP). Naging nasa kapangyarihan ang mga Nazi noong Enero 1933 nang maging chancellor ng Germany si Adolf Hitler. Natalo ang mga Nazi noong Mayo 1945 ng mga Allied power ng United States, United Kingdom, Soviet Union, at France.
- The Encyclopedia Britannica gives an overview of the history of the Nazi Party.
[32]↩︎
Ang pahayag, na binasa sa pangkalahatang kumperensya, ay kumondena sa parehong Nazismo at komunismo:
Kinokondena namin ang kahihinatnan na ngayon ay pinaplano ng masasama at tusong mga tao, lalo na: ang pandaigdigang pagtatatag at pagpapatuloy ng anumang anyo ng Komunismo sa isang panig, o ng anumang anyo ng Nazismo o Pasismo sa kabila. Bawat isa sa mga sistemang ito ay sumisira sa kalayaan, nag-aalis ng malalayang institusyon, bumubura sa malayang pagpapasya, sumasakal sa malayang pamamahayag at malayang pananalita, at dumudurog sa kalayaan ng relihiyon at budhi. Ang malalayang mamamayan ay hindi maaaring mabuhay at hindi talaga nabubuhay sa ilalim ng mga sistemang ito. Ang malalayang mamamayan sa buong mundo ay titingin nang may sindak sa pagtatatag ng alinman sa Komunismo o Nazismo bilang isang pandaigdigang sistema. Ang bawat sistema ay itinataguyod ng mga tumatanggi sa karapatan at kakayahan ng karaniwang mga tao na pamahalaan ang kanilang sarili. Ipinahahayag namin na taglay ng karaniwang mga tao ang karapatang ito at ang kakayahang ito.
Tungkol sa pahayag na ito, itinala ni Heber J. Grant sa araw na binasa ito sa pangkalahatang kumperensya:
Binasa ni Pangulong Clark ang Mensahe ng Unang Panguluhan. Isa itong napakalawak at mahusay na talumpati. Halos si Brother Clark ang sumulat ng lahat nito. Nag-usap-usap kami tungkol dito. Handa sana akong payagan siyang pirmahan ito gamit ang kanyang pangalan, pero sinabi niya, "Hindi, Mensahe ito ng Unang Panguluhan, at hindi sarili niya." Nagkaisa kami sa pag-apruba rito.
- The First Presidency issues a statement condemning both Nazism and Communism.
- Heber J. Grant records that J. Reuben Clark authored the 1P statement condemning the Nazis in October 1942.
[33]↩︎
Tinapos ni historyador Douglas F. Tobler, matapos ang kanyang pag-aaral tungkol sa mga pananaw ng mga Mormon sa Germany at sa mga Nazi bago ang 1945, na “bagaman maaaring sinuportahan ng mga lider o miyembro ng Mormon ang ilang ideya tulad ng pagpapanumbalik ng pambansang dangal, ang pagtutol sa Komunismo, at ang hangaring malampasan ang moral na pagkabulok ng panahon ng Weimar, walang ebidensya na ang mga lider o miyembro ng Mormon sa pangkalahatan ay naniwala o nakisimpatya sa mga doktrina ng Pambansang Sosyalismo.”
- Douglas F. Tobler reviews LDS attitudes towards the Nazis and the Hitler; concludes there's no evidence of official endorsement of Nazi beliefs.
[34]↩︎
Sa iba’t ibang pahayag noong dekada 1930 at 40, binanggit ng Unang Panguluhan na, bilang pangkalahatang tuntunin, hindi pormal na nag-eendorso ang Simbahan ng mga partidong pampolitika o mga kandidato. Noong 1932, naglabas ang Unang Panguluhan ng isang pahayag na nagsabi: “Wala kaming ibinibigay na payo sa mga miyembro ng simbahan na maaaring ituring na may pagkiling sa isang panig. Hinihikayat namin ang lahat na bumoto nang mahinahon, matalino, at tapat, ngunit hindi namin sinusubukang impluwensiyahan ang pagpili ng sinumang botante.”
Noong 1936, sinabi nito: "Ang simbahan ay hindi nakikialam, at wala itong balak na subukang makialam, sa lubos at malayang paggamit ng mga miyembro nito ng kanilang karapatang bumoto sa pulitika."
Noong 1942, sa panahon ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig, naglabas ito ng isa pang pahayag na nagsabi:
Ang Simbahan ay naninindigan para sa paghihiwalay ng simbahan at estado. Ang simbahan ay walang sibil na pampulitikang tungkulin. Kung paanong hindi maaaring angkinin ng simbahan ang mga tungkulin ng estado, gayon din naman, hindi maaaring angkinin ng estado ang mga tungkulin ng simbahan. . . . Ang estado ang responsable sa sibil na pamamahala sa mga mamamayan o nasasakupan nito, sa kanilang pampulitikang kapakanan, at sa pagpapatuloy ng mga patakarang pampulitika, sa loob man o labas ng bansa, ng katawang pampulitika. Para sa mga patakarang ito, sa tagumpay o kabiguan ng mga ito, ang estado lamang ang responsable, at dapat nitong pasanin ang mga tungkulin nito. Lahat ng mga bagay na ito ay may kinalaman at direktang nakaaapekto sa mga miyembro ng Simbahan dahil bahagi sila ng katawang pampulitika, at dapat silang magbigay ng katapatan sa kanilang pinuno at magbigay rito ng tapat na paglilingkod kapag tinawag na gawin ito. Ngunit ang Simbahan mismo, bilang institusyon, ay walang pananagutan para sa mga patakarang ito, na sa mga ito ay wala itong magagawa kundi hikayatin ang mga miyembro nito na lubos na ibigay ang katapatang iyon sa kanilang bansa at sa malalayang institusyon na hinihingi ng pinakadakilang pagkamakabayan.
[35]↩︎
Noong 1938, inutusan ni Apostol Richard R. Lyman ang mga misyonero na “tiyak na huwag makilahok sa pulitika ng mga bansang pinaglilingkuran nila.”
Noong kalagitnaan ng dekada 1930, itinuro ni Roy A. Welker, ang pangulo ng misyon ng German-Austrian Mission, sa mga misyonero sa Germany na huwag pag-usapan ang pulitika kundi sundin ang ika-12 Saligan ng Pananampalataya sa pamamagitan ng pagiging mabubuting mamamayan, at na “ipanalangin ang mga pinuno ng ating bansa at ng ibang mga bansa, nang pribado at hayagan, upang sila ay magabayan at mabigyang-inspirasyon na pamunuan ang kanilang mga mamamayan sa mga landas ng katuwiran, kabutihan, at karunungan.”
Sinabi rin ni Welker sa Gestapo sa isang liham noong 1936: "Nagagawa naming isagawa ang aming mga gawain bilang isang organisasyong panrelihiyon nang hindi sumasalungat sa mga layunin ng pamahalaan, habang iniiwasan din ang pakikilahok sa mga usaping pampolitika. Hindi bahagi ng aming gawain ang pulitika. Hindi namin pinapayagan ang mga talakayan tungkol sa pulitika sa aming mga pagpupulong na panrelihiyon; gayunman, hindi kami tutol sa malayang pagtupad ng aming mga miyembro sa kanilang mga tungkulin sa gawain ng kanilang bansa."
[36]↩︎
Ang pangunahing mensahe ng ebanghelyo ni Jesucristo, gaya ng itinuturo sa mga kasulatan at gawain ng mga Banal sa mga Huling Araw, ay ibigin ang Diyos at ibigin ang ating kapwa gaya ng ating sarili, at na ang Diyos ay walang kinikilingan at mahal ang lahat ng kanyang mga anak (hal., Mateo 22:37-39; Mga Gawa 10:34–35; 2 Nephi 26:33). Gayunman, itinaguyod ng ideolohiyang Nazi ang poot, lalo na ang poot batay sa lahi, at antisemitismo, na humantong sa mga kalupitan ng Holocaust. Ayon sa online na Holocaust Encyclopedia:
Ang Holocaust ay ang sistematiko, suportado ng estado na pag-uusig at pagpatay sa anim na milyong Judiong Europeo ng rehimeng Aleman na Nazi at ng mga kaalyado at katuwang nito. Ang Holocaust ay isang umuunlad na proseso na naganap sa buong Europa sa pagitan ng 1933 at 1945.
Ang rasismo at antisemitismo ay “isang pangunahing paniniwala ng ideolohiyang [Nazi] at nasa pundasyon ng kanilang pananaw sa mundo.”
- United States Holocaust Memorial Museum gives a review of the Holocaust from 1933-1945.
[37]↩︎
Bukod pa rito, isang ahente ng Gestapo na nagngangalang Peycke, matapos mapanood si Heber J. Grant na magsalita, ay nagpasya: "Ang mga pananaw ng mga Mormon at ang mga artikulo ng kanilang pananampalataya ay hindi angkop sa ating panahon o sa ating Pambansang Sosyalistang Alemanya."
Gayundin, ganito ang naging konklusyon ng pulisya ng Nazi sa lungsod ng Schwerin:
Mula sa pananaw na pampulitika, tila medyo hindi mapanganib ang sekta sa Germany dahil sa maliit na bilang ng mga miyembro nito. Gayunman, dapat isaalang-alang kung ang sektang ito, dahil sa pagtataguyod nito ng poligamya, na ipinagbabawal ng batas sa Germany, ay hindi rin dapat ipagbawal dahil sa mga dahilang ideolohikal. Ang ganitong pagbabawal ay tila naaangkop para sa kapakanan ng pagtataguyod ng pagsunod ng mamamayan sa pananaw ng National Socialist.
[38]↩︎
Ang mga indibiduwal na salaysay mula sa mga Nazi, gaya ng alkalde na Nazi ng bayan ng Mildensee, ay pumuna sa Simbahan dahil sa pakikipagnegosyo nito sa mga Judio at dahil minsang nagkaroon ang Utah ng isang Judiong gobernador. Isinulat niya na kung pahihintulutang umunlad ang mga Mormon sa Germany, “Malapit na nating makasama rito ang mga Judio mula sa Bagong Palestina—Utah—sa halip na ang mga Judiong Asyano!”
Itinuring ng isang ex-Mormon na Nazi na nagngangalang Robert ang Ang Aklat ni Mormon na “isang panganib sa estado” at inakusahan si Heber J. Grant na isang lihim na Judiong milyonaryo na kumokontrol sa mga bangko at negosyo sa Utah. Ipinahayag din niya ang kanyang pagkainis na ang mga Mormon sa Germany ay “tinatanggihan ang pakikibaka laban sa usaping Hudyo” (ibig sabihin, ang marahas na antisemitismo ng mga Nazi).
Nainis din ang mga opisyal ng Nazi na ang mga turo ng Simbahan ay may simpatiya sa mga Judio o maging “niluluwalhati” pa ang mga ito. Isinulat sa isang ulat:
Gayunman, sa pagbuo ng mga ugnayan sa sektang ito, lalo pang napatibay ang dati nang umiiral na hinala, lalo na na ang mga gawain ng sektang ito ay unti-unting magiging mapanghimagsik. Sa kanilang mga pagsamba, ang Lumang Tipan ay paminsan-minsang tinatalakay sa paraang niluluwalhati ang Judaismo. Paminsan-minsan, ang mga pambungad na panalangin sa mga pagtitipon ay iniaalay ng mga taong tila malinaw na Hudyo. Dagdag pa rito, ang paggamit ng salitang "Sabbath" sa loob ng sektang ito, at ang kusang-loob na mga ambag na pinansyal ng mga miyembro, na tinatawag na "ikapu," ay malinaw na tumutukoy sa malalakas na impluwensiyang Hudyo ng Lumang Tipan.
Isa pang ulat ang nagpahayag din ng hinala na masyadong palakaibigan ang mga Mormon sa mga Hudyo:
Ang [katuruang Mormon] ay kumakatawan sa pagluwalhati sa Judaismo. Ang maka-Hudyong paninindigan ay hindi maiiwasang nakabatay sa doktrina, na malaking humuhugot mula sa Lumang Tipan. Palatandaan din ng paninindigang ito ang katotohanang ang mga gobernador ng Utah ay madalas na mga Hudyo. Ang mga Amerikanong misyonero sa Germany ay madalas na tumutuloy sa mga Hudyo. Ang gusali ng "German-Austrian Mission" sa Berlin ay pag-aari ng mga Hudyo. Ang misyong ito ay isa rin sa pinakamahusay na kliyente ng imprentang pag-aari ng mga Hudyo na Hermann Fehbel, Berlin.
[39]↩︎
Isang pahayagang Nazi, ang Arische Rundschau, noong 1933 ay bumatikos sa Simbahan dahil sa pagiging palakaibigan nito sa mga Hudyo at nagreklamo tungkol sa “mapanganib na bunga ng paghahalo ng lahi” sa pagitan ng mga Mormon at mga Hudyo sa Utah, na nagbabala na kailangang iwasan ng mga “Aryan” sa Germany ang ganito:
Bakit namin ibinabahagi ang mga katotohanang ito? Upang ipakita ang iba’t ibang paraan kung paano kumikilos ang Hudyo at binibitag ang mga Aryan sa kanyang mga sapot. Ang lubos na pagbibigay-pansin at pagbabantay laban sa mapanganib na produktong ito ng paghahalo ng lahi ay tungkulin ng bawat Aryan. Lalo na dahil may hindi rin kakaunting Mormon sa Germany!
- A Nazi newspaper, the Arische Rundschau, negatively compares Mormons with Jews.
[40]↩︎
Kabilang dito ang pagbibigay-diin sa kasaysayan ng pamilya/ninuno, pag-aayuno, pagdo-donate ng pera para tulungan ang mahihirap, isang malakas na herarkiya, pisikal na kalusugan at fitness, at pagsunod sa awtoridad ng pamahalaan. Ang mga paghahambing na ito ay ginawa ng ilang mga Banal sa mga Huling Araw noong dekada 1930 na gustong makuha ang pabor ng pamahalaang Nazi sa pamamagitan ng pagbibigay-diin sa mga lugar ng tila pagkakatulad sa dalawang pananaw sa mundo.
Pagkatapos ng digmaan, isang pangulo ng misyon na nagngangalang Max Zimmer ang nag-ulat kung paano sinubukan ng ilang Aleman na Banal na ihambing ang Simbahan at ideolohiyang Nazi:
May mga pagtatangkang iayon ang Hitlerismo sa mga doktrina ng Simbahan, at pati patunayan na ang partidong Nazi ay inorganisa ayon sa huwaran ng ating Simbahan; ang “Fuehrer” ay inihalintulad sa pangulo ng Simbahan na dapat nating sundin nang bulag; ang S. S. ay inihambing sa Melquisedec at ang S. A. sa Aaronikong Pagkasaserdote; ang mga Gauleiter sa mga pangulo ng stake, ang mga Kreis at Blockleiter sa ating mga guro sa sanga, at iba pa.
Gayunman, nagtapos si Zimmer, “Mabuti na naroon si Brother Paul Kayser, na hindi napabalik-loob sa Nazismo, kundi ‘kumakapit sa bakal na tungkod’ ay nagtagumpay rin siya sa huli at pinabayaan na siya ng mga kapatid at pinamahalaan niya ang sanga ayon sa dating kaayusan.”
[41]↩︎
Ginamit ng mga historyador na tumitingin sa mga diumano’y pagkakatulad ng Mormonismo at Nazismo ang salitang "mababaw" para ilarawan ang mga pagkakapareho.
Halimbawa, isinulat ni Joseph M. Dixon, “Sa kabila ng mabababaw na pagkakatulad sa pagitan ng organisasyon ng Simbahan at ng istruktura ng Partido Nazi, walang ugnayan sa pagitan ng dalawa.”
Ganito rin ang naging konklusyon ni Jeffrey L. Anderson: “Maliwanag na kahit may ilang missionary na maaaring humanga nang kaunti kay Hitler at may ilan na nagtangkang maghanap ng pagkakatulad sa pagitan ng Nazismo at ng Simbahan, ang mga pagkakatulad na ito ay mababaw lamang sa pinakamabuti, gaya ng ipinapakita ng mga taong hindi maaaring maging mga Mormon at mga Nazi sa parehong panahon.”
Isinulat ni Steve Carter sa isang artikulo noong 2010, “Bagaman tila magkahawig sa mababaw na paraan, magkaibang-magkaiba ang mga layunin at mithiin ng mga Mormon at mga Nazi.”
Halimbawa, ginagawa ng mga Banal sa mga Huling Araw ang kasaysayan ng pamilya at gawaing genealogy upang magdala ng mga pangalan sa templo para isagawa ang mga ordenansang panghalili, samantalang ginawa ito ng mga Nazi upang patunayan ang inaakala nilang nakahihigit na lahi dahil sila raw ay “Aryan.” Gaya ng ipinaliwanag ng isang Aleman na Banal na laban sa Nazi na nagngangalang Rudi Wobbe:
Nagkaroon ng mabababaw na paghahambing sa pagitan ng partidong Nazi at ng Simbahan, kabilang ang estruktura ng organisasyon nito at ang malakas na pagbibigay-diin sa aktibong pakikilahok ng bawat miyembro. Maging ang katotohanang hinihikayat ng Simbahang LDS ang pananaliksik sa talaangkanan ay tila tumutugma sa kahilingan ng mga Nazi para sa mahigpit na mga talaangkanang nagpapatunay ng pinagmulan ng isang tao bilang Aryan. Sa pagsisikap na makisama sa pamahalaang Nazi, gumamit ang mga opisyal ng Simbahan sa Amerika ng mga public relations na pagsisikap na nagmumungkahing totoo ang lahat ng nabanggit.
[42]↩︎
Bago sumiklab ang digmaan, may ilang lider ng Simbahan na positibong nagkomento tungkol sa pagbibigay-diin ng mga Nazi sa malusog na pamumuhay, genealogy, pag-aayuno, pangongolekta ng mga donasyon para sa mahihirap, at sa kaayusang naitatag nila sa Germany. Ang iba naman, gaya ni Roy A. Welker, pangulo ng German-Austrian Mission, ay positibo ring nagsalita tungkol sa kung paano pinahintulutan ng pamahalaang Nazi ang presensya ng Simbahan sa Germany. Sumulat din si Welker sa isang liham sa lihim na pulis ng Nazi:
Kami, bilang Ang Simbahan ni Jesucristo ng mga Banal sa mga Huling Araw, ay naitatag sa lupaing ito nang halos siyamnapung taon na, at sa mahabang panahong ito, hindi kailanman napatunayang manggugulo ng kapayapaan. Sa kabaligtaran, naniniwala ako na maipapakita na lagi kaming kaisa ng lahat ng pagsisikap na naglalayong itaguyod ang kapayapaan at sinuportahan namin ang mga pagsisikap ng pamahalaan na isulong ang kapakanan ng mga tao. Totoo ito lalo na sa kasalukuyang panahon, dahil ang mga alituntunin ng aming pananampalataya, sa diwa nito, ay maayos na kaayon ng mga isinasagawa ngayon sa bansang ito.
Tinawag pa nga ni apostol Melvin J. Ballard si Hitler noong 1939 na “isang kasangkapan, sa mga kamay ng Diyos, para itaboy [ang mga Hudyo] pabalik sa kanilang sariling lupain sa Palestina kung saan sila nais ng Panginoon.”
[43]↩︎
Noong Nobyembre 1943, isinulat ni Elder McKay, na isang apostol at noon ay nasa Unang Panguluhan, na "wala nang ibang pagpipilian kundi magpatuloy nang walang humpay hanggang sa mahuli ang mga mamamatay-taong diktador, at tuluyang madaig ang kanilang malupit na kapangyarihan at mapanirang mga doktrina."
Tinawag din ni Elder McKay na “naliligaw” ang mga ideyal ng Nazi na “nagbabantang ilihis, kung hindi man lubusang hadlangan, ang pag-unlad at kaligayahan ng kasalukuyang henerasyon.”
- David O. McKay says Nazism will "thwart the progress" of human happiness.
- David O. McKay alludes to Hitler as a dictator.
[44]↩︎
Hayagang kinondena ni Elder Widtsoe ang Nazism bago at pagkatapos ng digmaan. Noong 1936, isinulat niya, “Maaaring hatulan ang Komunismo, Pasismo, at Nazism batay sa prinsipyong ito—anumang naglalagay sa panganib, kahit sa pinakamaliit na antas, sa karapatan ng tao na kumilos para sa kanyang sarili ay hindi mula sa Diyos at dapat labanan ng mga Banal sa mga Huling Araw.” Pagkatapos ng digmaan, tinukoy ni Widtsoe si Hitler bilang “may sakit sa pag-iisip” at ang mga paniniwala ng Nazi tungkol sa pagiging nakahihigit na lahi bilang “bobo at hambog” at “isang pangit na maling akala na binuo ng mga kapangyarihan ng kasamaan, na ang prinsipe ay si Satanas, ang diyablo.”
- John A. Widtsoe condemns the Nazi idea of a "master race."
- John A. Widtsoe writes that Nazism should be resisted by Latter-day Saints because it violates free agency.
[45]↩︎
Noong Oktubre 1942, kinondena ng Unang Panguluhan ang Nazism at komunismo sa mga sumusunod na batayan:
Bawat isa sa mga sistemang ito ay sumisira sa kalayaan, nag-aalis ng malalayang institusyon, nagbubura ng malayang pagpapasya, sumasakal sa malayang pamamahayag at malayang pananalita, at dumudurog sa kalayaan sa relihiyon at budhi. Ang mga malalayang mamamayan ay hindi maaari at hindi nabubuhay sa ilalim ng mga sistemang ito. Titingnan nang may matinding takot ng mga malalayang mamamayan sa buong mundo ang pagtatatag ng Komunismo o Nazismo bilang pandaigdigang sistema. Ang bawat sistema ay itinataguyod ng mga taong itinatanggi ang karapatan at kakayahan ng karaniwang mamamayan na pamahalaan ang kanilang sarili.
Si Levi Edgar Young, isang pangkalahatang awtoridad, ay nagsalita nang may pangamba sa pangkalahatang kumperensya noong Abril 1938 tungkol sa agresyon ng Germany at sa nagbabantang digmaan sa Europa. Tinuligsa rin niya ang pag-uusig ng mga Nazi sa mga Judio bilang “ang pinakakakila-kilabot na dungis sa kasaysayan ng daigdig.”
Kapwa kinondena ng mga tanyag na manunulat na Banal sa mga Huling Araw na sina Nels Nelson at Nephi Morris ang totalitaryanismo ng Nazi.
[46]↩︎
Isang memorandum noong 1938 para sa opisyal ng Nazi na si Alfred Rosenberg ang nagsabi na, sa kabuuan, hayagang nagsalita laban sa mga Nazi ang mga lider ng Simbahan:
Ang lider ng mga Mormon sa Germany ay palaging nagsasabi na kinikilala ng sekta ang estadong Nazi at sinusuportahan ito sa ibang bansa; sinasabing ang mga turo ng mga Mormon at ang ideolohiyang Nazi ay dalawang pananaw sa mundo na halos magkapareho. Ito ay sinasadyang pagbaluktot ng mga katotohanan. . . . Napatunayan din na ang pamunuang Amerikano ng sekta ay patuloy na walang-hiyaang nang-uudyok laban sa Nazi Germany. Kaya, hindi maaaring sabihing may maka-Germany na saloobin.
- Report on the Mormons for Alfred Rosenberg, head of Nazi surveillance organization.
[47]↩︎
Ayon sa Deseret News noong Enero 1936, “Sa Germany, hinangad ni Herr Hitler ang serbisyo ng mga elder upang magturo ng basketball sa mga koponang inaasahan niyang makakamit ang isang Nordikong tagumpay sa mga larong Olimpiko na gaganapin sa taong ito sa Berlin.”
Isang artikulo sa Improvement Era nang bandang huli ng taong iyon ang nagbigay ng karagdagang detalye:
Noong nakalipas na panahon, isang grupo ng mga misyonerong Mormon na minsang naglalaro ng basketball isang beses sa isang linggo sa Berlin bilang kapaki-pakinabang na libangan ay nilapitan ng mga kinatawan ng German Olympic Association at inanyayahang tumulong sa pag-oorganisa at pagtuturo sa mga posibleng kandidato para sa German Olympic Basketball team. Masaya nilang tinanggap ang pagkakataon, kaya ang mga kabataang Amerikanong ito ay nakatanggap ng malawak na publisidad sa mga pahayagan sa buong bansa. Kalaunan, dalawa sa mga misyonero sa Berlin, sina Charles E. Skidmore (Logan, Utah) at H. Bowman Hawks (Ogden, Utah), ay gumugol ng malaking panahon sa opisyal na Olympic training camp bilang mga coach at tagapagsanay para sa inaasahang koponan.
- Deseret News reports on LDS missionaries coaching the German national basketball team.
- Melvyn M. Cowan reports on LDS missionaries teaching basketball in Germany.
[48]↩︎
Isinulat ni Melvyn M. Cowan, isang misyonero sa German-Austrian Mission, sa isyu ng Improvement Era noong Setyembre 1936 na ang paanyayang sanayin ang pambansang koponan ng basketball ay ginawa para sa layuning “gawing mas popular ang aming mensahe at madaig ang kawalang-interes at pagtutol.” Ang pagtuturo ng basketball ay nakita rin bilang “isang bagong paraan ang naibigay kung saan ang ebanghelyo ni Jesucristo ay maaaring ipangaral sa pamamagitan ng salita at gawa, sa kabataan ng isang bansa—isang kabataang marahil ay mas hindi naaabot, sa ilalim ng karaniwang mga kalagayan, kaysa sa alinmang ibang panahon mula nang maitatag ang Simbahan sa Germany.”
Iniulat din ng Deseret News na ito ay “isang pagkakataon para magkaroon ng mga kaibigan at maipakita ang mga ideyal ng Mormon tungkol sa sportsmanship at kalusugan.”
Ang pangulo ng German-Austrian Mission na si Roy Welker ay nagbigay ng dagdag na konteksto kung bakit nagturo ng basketball ang mga misyonero sa Germany:
Ilang buwan na ang nakalipas, dalawang mapagkumbabang elder ang inilipat sa lungsod ng Gera. Medyo takot sa pulis na pinaghistruhan nila, ipinakita ng isa ang hilig niya sa basketball habang nagsasalita sa putol-putol na German. Nakita ng opisyal sa kanya ang isang pagkakataon na maituro ang basketball sa kanyang mga katrabaho at marahil ay makapaghanda para sa Olympics. Halos hindi kilala ang basketball noon sa Gera. Dahil dito, dalawa o tatlong koponan ng basketball ang nabuo sa mga kabataang opisyal at atleta ng lungsod. Ang mga misyonero, sa panahong hindi sila abala sa pamamahagi ng tract, pagbisita sa mga kaibigan, at pagdaraos ng mga pulong, ay nagturo at nagsanay sa mga koponang ito.
[49]↩︎
Nilusob ng Germany ang Poland sa ilalim ng mga maling dahilan, kabilang ang maling pahayag na agresibo raw ang mga Polish sa hangganan ng Germany at Poland at na nilusob lamang ng Germany ang Poland matapos masira ang ugnayang diplomatiko ng dalawang bansa.
- Gerhard L. Weinberg reviews the outbreak of World War 2 in Europe.
[50]↩︎
Sa pahayag nito, sinabi ng Unang Panguluhan: "Ang matagal nang ibinabanta at kinatatakutang digmaan ay sumiklab na. . . . Ipinahahayag pa namin na nalulungkot ang Diyos dahil sa digmaan at pananagutin niya sa walang hanggang mga parusa ng kanyang kalooban ang mga nagsasagawa nito nang hindi matuwid."
Nakiusap ang pahayag para sa mapayapang paglutas ng mga pagkakaiba ng mga bansa, na nagsasabing:
Pinagtitibay namin na ang lahat ng pandaigdigang alitan ay maaaring malutas sa mapayapang paraan kung ang mga bansa ay makikitungo lamang sa isa’t isa nang hindi makasarili at matuwid. Nananawagan kami sa mga pinuno ng lahat ng bansa at sa mga tao mismo na ayusin at baguhin sa ganitong paraan ang kanilang mga pagkakaiba, upang hindi maibuhos sa daigdig ang mga mangkok ng poot ng Diyos, sapagkat sinabi niya na dadalawin niya ng kanyang poot ang masasama nang walang sukat.
Nagtapos ito sa panalangin para sa kapayapaan:
Dalangin namin na ang espiritung ngayo’y nag-aalab sa puso ng mga tao—ng poot, ng pagsasamantala, at ng pagnanais na mangibabaw—ay mapalitan ng espiritu ng pakikipagkasundo at pagpapatawad, upang sa pagsunod sa mga alituntunin ng kabutihan at katarungan, ang digmaang ito ay matapos sa lalong madaling panahon nang wala nang karagdagang pagdanak ng dugo at pagdurusa.
- The First Presidency denounces war after the German invasion of Poland in 1939.
[51]↩︎
Batay sa kanyang pananaliksik, napagpasyahan ng historyador ng mga Banal sa mga Huling Araw na si Roger P. Minert na humigit-kumulang dalawang porsiyento ng mga Banal sa mga Huling Araw na Aleman sa Misyon ng Kanlurang Alemanya–Austria at tatlong porsiyento ng mga Banal sa mga Huling Araw na Aleman sa Misyon ng Silangang Alemanya ay mga kasapi ng Partido Nazi.
Isinulat niya: "Walang palatandaan na may sinumang Latter-day Saint na may mahalagang posisyon sa pamumuno sa loob ng Partido. Ang mga ulat tungkol sa mga kasapi ng Partido na gumagawa ng hayagang mga pahayag na pampulitika sa mga pasilidad ng pulong ng sanga ay napakabihira para magpahiwatig ng isang padron. Mas bihira pa kaysa sa mga kasapi ng Nazi Party sa Simbahan ang mga Banal na kabilang sa ibang mga partidong pampulitika."
- Roger P. Minert concludes that LDS Germans were less likely to be Nazis but some still were, and others fought for German armed forces.
- Roger P. Minert gives a concluding overview of the status of Latter-day Saints in East Germany during 1933-1945.
[52]↩︎
Isinulat ng historyador na si Jane Caplan:
Pagsapit ng 1939, walong milyong Aleman, o 10 porsiyento ng populasyon, ang mga kasapi ng partido (Parteigenossen) na inorganisa sa lokal na antas ng 250,000 pinuno ng cell at block. Sampu-sampung milyon pa ang mga kasapi ng isa o higit pa sa napakaraming opisyal na organisasyong Nazi, kabilang ang SA o SS, at ang Hitler Youth o League of German Girls—mga ito ay pinakamataas na prayoridad para sa isang rehimen na gustong hubugin ang susunod na henerasyon sa ideolohiya nito. Hindi pare-pareho ang tunay na ibig sabihin ng mga kasaping ito pagdating sa paniniwalang ideolohikal.
- Jane Caplan reviews Nazi party membership numbers.
[53]↩︎
Napansin ng historyador ng mga Banal sa mga Huling Araw na si Roger P. Minert kung paano “ilang nasa hustong gulang na mga Banal sa mga Huling Araw ang sumali sa National Socialist Party. Ang iba ay hinilingang gawin ito ngunit nakahanap ng mga paraan para tahimik na tanggihan ang imbitasyon o iwasan na lang ang usapin. Ang ilan ay pinilit na sumali ngunit tumanggi at pinarusahan dahil sa kanilang pagtutol. Sa mga sumali, may ilan na ginawa lamang iyon dahil kinakailangan ito sa kanila bilang mga empleyado ng pamahalaan.”
Binanggit ni Minert si Kurt Schneider bilang isang kinatawang halimbawa ng isang Aleman na Banal na sumali sa Partido Nazi:
Nakita na ang rehistro sa Nazi Party ni Kurt Schneider at ito ay isang angkop na halimbawa. Si Schneider (ipinanganak noong 1909) ay tagapamahala ng isang malaking pasilidad ng paggawa ng bakal sa Strasbourg (sinakop ng Alemanya na France mula 1940 hanggang 1944). Sumali siya sa Partido na may numerong 8847219, ngunit ipinapakita ng kanyang tala na hindi siya kailanman nakilahok sa mga organisadong gawain o pamumuno. Tila pinili niyang magpakita ng anyo ng pakikipagtulungan, ngunit ang kanyang kaugnayan sa Nazi Party ay hindi kailanman naging hadlang sa masigasig niyang paglilingkod bilang pangulo ng Strasbourg Distrito, at pagkatapos ng 1943, bilang tagapayo sa tagapangasiwa ng Misyon sa Kanlurang Alemanya.
Naalala nina Karl-Heinz Schnibbe at Rudi Wobbe ang ilang Banal sa kanilang sanga sa Hamburg na sumali sa mga Nazi o nakisimpatya sa mga ito dahil sa kanilang galit sa Komunismo, personal na antisemitismo, o dahil gusto nilang basta na lang "sumunod sa linya ng partido" at suportahan ang gobyerno.
[54]↩︎
Isang miyembro ng Simbahan, si Erich Krause, ay isang Obergruppenführer sa Nazi Sturmabteilung (SA). Ang mga detalye ng kanyang pakikilahok sa SA, kasama ang kanyang pakikilahok sa mga krimen sa digmaan ng mga Nazi, ay naitala sa dalawang aklat na ibinabatay ang kanilang salaysay sa mga oral history mula sa anak na babae ni Krause, sa kanyang mga personal na papeles, at sa mga dokumentong pang-archive sa Berlin.
- Frederick Kempe interviews Franz Krause (Kramer), son of Nazi Mormon Erich Krause (Kramer).
- David Conley Nelson reviews the life of Erich Krause, a Mormon Nazi.
[55]↩︎
Ipinapakita ng ilang panloob na memorandum at ulat na isinulat ng mga administrador na sa kabuuan ay naghihinala ang mga Nazi sa Simbahan sa Germany dahil sa iba’t ibang dahilan, kabilang ang banyagang pinagmulan nito, ang kakaibang mga doktrina nito, at ang “mga impluwensyang Hudyo” sa Simbahan (gaya ng paggamit nito ng Lumang Tipan sa mga turo nito).
[56]↩︎
Noong Oktubre 1937, matapos bumalik mula sa isang speaking tour sa Europe, sinabi ni Pangulong Heber J. Grant ang sumusunod tungkol sa panahon niya sa Germany: “Isang bagay na labis naming ikinatuwa ay na mayroon kaming ganap na kalayaan sa pagdaraos ng aming mga pulong sa Germany, sa kabila ng katotohanan na mahigit tatlumpung iba’t ibang denominasyon ang pinagbawalang mangaral doon.”
Ang isang pangulo ng misyon sa Germany, si Roy A. Welker, ay ganoon ding nag-ulat na ang Simbahan ay halos hinayaan lang ng mga Nazi.
- Heber J. Grant recounts his tour of Europe in 1937.
- Roy A. Welker reports positive experiences with the Nazi government in Germany and conditions of the Church in general.
[57]↩︎
Halimbawa, ipinagbawal ng mga Nazi ang Boy Scouts noong 1934, at dahil dito, ayon sa manuskritong kasaysayan ng West German Mission: "Ang mga troop ng scout ng mga Banal sa mga Huling Araw sa misyon, na humigit-kumulang tatlumpu't tatlo, ay binuwag. Inutusan ang mga scout na itago sa paningin ang lahat ng badge, uniporme, bandila, at kagamitan."
Ipinagbawal din ng mga Nazi ang pagdaraos ng mga aktibidad ng Simbahan habang may mga rali ng partido.
- Justus Ernst compiles incidents of Church history in Germany between 1933-1945.
- Jeffery L. Anderson reviews the state of the Church during the Nazi period; concludes most members were apolitical and simply cooperated with the regime as a survival tactic.
[58]↩︎
Halimbawa, itinala ng kasaysayang manuskrito ng West German Mission ang karanasang ito na nangyari noong Oktubre 1934:
Nagkaroon ng panayam si Pangulong Francis Salzner sa dalawang miyembro ng pulisya ng estado. “Nagtanong sila tungkol sa aming gawain at nais nilang pumunta kami sa kanilang opisina kinabukasan,” isinulat ni Pangulong Salzner, at nagpatuloy, “dumating kami gaya ng hiniling at magalang ang naging trato sa amin habang masusi kaming tinanong. Hawak ng opisyal ang isang malaking file ng mga artikulo sa pahayagan at magasin tungkol sa Simbahan, na madalas nilang binanggit sa panayam. Matapos kaming makasama nang mahigit isang oras, hiniling nila sa amin na sumulat ng maikling kasaysayan ng Simbahan at mag-ulat tungkol sa organisasyon nito, mga layunin nito, at lawak ng mga aktibidad nito. Ginawa ito at isinumite kinabukasan. Ipinaalam sa amin ng mga opisyal na lubos silang nasiyahan at tiniyak sa amin na wala kaming dahilan para matakot.”
Iniulat nina Roy A. Welker at ng kanyang asawa sa Salt Lake Tribune na ang mga lokal na pinunong Nazi, sa kalakhang bahagi, ay nakipagtulungan sa Simbahan.
Gayunman, naalala ni Otto Berndt ng Hamburg na minsang gumawa ang isang ahente ng Gestapo ng tuwirang banta laban sa mga Banal sa Germany. Gaya ng isinalaysay sa isang artikulo noong 1979:
Bagaman wala nang naaalala si Berndt sa anumang sinabi o ginawa niya sa loob ng apat na araw na iyon, malinaw niyang naaalala ang kanyang paglaya, nang sinamahan siya ng isang opisyal ng Gestapo mula sa kanyang selda hanggang sa labasan. “Huwag kang magkakamali tungkol dito, Berndt,” sabi sa kanya ng lalaki. “Kapag nalampasan na namin ang digmaang ito, kapag may oras na kaming pagtuunan ito at pagkatapos naming alisin ang mga Judio, kayong mga Mormon ang kasunod!”
[59]↩︎
Halimbawa, tinawag ng isang pahayagang Nazi mula sa Stuttgart ang Simbahan na isang Sekte sa artikulo nito tungkol sa Utah. Ang terminong ito ay regular ding ginagamit sa mga panloob na memorandum at ulat ng pamahalaang Nazi.
[60]↩︎
Ang Sekte sa Germany ay teknikal na isang simbahan na walang opisyal na pagkilala ng pamahalaan tulad ng Simbahang Katolika o ng Simbahang Lutheran/Evangelical (na kapwa tinatawag na Kirche o "simbahan" sa Germany). Gayunman, ang Sekte ay madalas ding ginagamit bilang mapanlait na termino, na kahalintulad ng salitang "cult" sa Ingles, ng mga awtor na may pag-aalinlangan o mapanuri sa mga grupong tulad ng Jehovah's Witnesses, Christian Scientists, at ng mga Banal sa mga Huling Araw.
[61]↩︎
Ipinapakita ng mga panloob na ulat ang malawakang pagmamanman sa mga gawain ng Simbahan sa maraming lungsod sa buong Germany.
[62]↩︎
Halimbawa, iniulat sa isang memorandum ng Gestapo mula Agosto 1937 ang talumpati ni Pangulong Grant sa isang pulong sa Berlin.
- The Gestapo reports on Heber J. Grant's preaching in Germany.
[63]↩︎
Isinulat ng historyador na si Christine Elizabeth King kung paanong “ang mga Mormon ay hindi binanggit bilang mga posibleng subersibo at ang kanilang pangunahing pagdurusa noong Third Reich ay hindi nagmula sa pag-uusig kundi sa mga pagkalugi dahil sa pambobomba sa panahon ng digmaan.”
Si Jeffrey L. Anderson, isa pang historyador, ay nagsabi rin na “walang opisyal na patakaran ang mga Nazi tungkol sa Mormonismo” noong 1933–1945.
Ito rin ang parehong konklusyon na naabot ng historyador na si Kurt Widmer, na sumulat, “Walang isinagawang opisyal na aksyon ng estado laban sa mga Mormon noong dekada 1930 at 1940.”
Ipinapakita ng mga panloob na ulat ng pamahalaang Nazi na wala silang nakitang sapat na batayan para opisyal na ipagbawal ang Simbahan ngunit patuloy nilang binantayan ang mga gawain nito.
[64]↩︎
Ang kasaysayan sa manuskrito ng West German Mission ay nag-ingat ng mga salaysay tungkol sa panggigipit ng mga Nazi sa mga Aleman na Banal at mga misyonero. Halimbawa, noong Mayo 17, 1933:
Isang pulong sa bahay sa Minden ang naputol nang gambalain ito ng ilang “brown shirts” (mga Nazi). Pumasok sila sa bahay nang hindi man lang kumakatok, at tinutukan ng baril ang mga nagkatipon, na hinihinging malaman kung ano ang ginagawa nila. Matapos nilang ipaliwanag na isa itong pribadong pagtitipon, wala nang iba pang ginawa.
Noong taon ding iyon, si "Elder P. Blair. Ellsworth at ang kanyang kasamang si Preston C. Allen, habang namimigay ng mga polyeto sa Hindenburg, ay inatake at binugbog ng isang naka-unipormeng Nazi."
Noong Abril 1935, ang mga elder sa Mannheim ay inaresto at “hinanap ang kanilang mga silid at kinumpiska ang lahat ng literatura ng Simbahan. Ang mga multa ay binayaran ng misyon.”
- Justus Ernst compiles incidents of Church history in Germany between 1933-1945.
[65]↩︎
Isang Banal sa mga Huling Araw na nagngangalang Rosa Böhringer ang nagkuwento pagkatapos ng digmaan kung paano sila ng kanyang asawa ay pinuntirya ng mga Nazi:
Noong 1933, inalis ang aking asawa sa kanyang posisyon, ikinulong bilang isang sosyalista, palaging minanmanan ng Gestapo matapos siyang makalaya, at namatay noong 1941 dahil sa malubhang sakit sa puso, na idinulot ng mga Nazi sa pamamagitan ng tuloy-tuloy na panggigipit. Mula noong 1933, nagpapatakbo ako ng negosyong pananahi para makatulong sa aming ikabubuhay. Noong 1941, isinumbong ako bilang kalaban ng mga Nazi, ikinulong, nakibahagi ng selda kay Lady Odette Churchill, at hahatulan sana noong Marso 19, 1945. Sa kabutihang-palad, dumating ang mga Pranses, at tapos na si Hitler.
- Rosa Boehringer writes a letter describing herself and her husband who were persecuted by the Nazis.
[66]↩︎
Iba’t ibang polyeto ng Simbahan at ang aklat ni James E. Talmage na Ang mga Saligan ng Pananampalataya ay ipinagbawal at kinumpiska ng mga Nazi. Binanggit ni Jay M. Todd kung paano ito nangyari: “Noong 1934 . . . ipinagbawal ang tract na Banal na Awtoridad. Pagkaraan ng isang taon, ipinagbawal ang Ang mga Saligan ng Pananampalataya ni Elder James E. Talmage, at iniutos na sunugin ang mga kopya ng aklat. Noong 1937, binawi ang pahintulot para sa pamamahagi ng karamihan sa iba pang mga tract ng Simbahan.”
Isang ulat ng Gestapo mula 1933 ang nagsabi: "Ang mga Mormon ay nakatawag-pansin dahil sa pamamahagi ng mga relihiyosong publikasyon na may mga tendensiyang laban sa estado. Ang mga naturang publikasyon ay nakumpiska."
[67]↩︎
Ipinapakita ng isang memorandum mula sa Gestapo na ipinagbawal ang Articles of Faith ni Talmage noong Hulyo 1936. Ganito ang nakasaad:
Inilagay ng Pangulo ng Reich Literature Chamber ang polyetong Mga Saligan ng Pananampalataya ni James E. Talmage, na inilathala ng Swiss-German at German-Austrian Mission ng Church of Jesus Christ of Latter-day Saints sa Basel, sa listahan ng mapaminsala at hindi kanais-nais na panitikan.
- Memorandum on the Banning of James E. Talmage’s Articles of Faith.
[68]↩︎
Ipinapakita ng ilang natitirang ulat mula sa mga opisyal at pulis ng Nazi na isinaalang-alang ang pagbabawal sa Simbahan at sa gawaing misyonero nito. Halimbawa, nagwakas ang isang ulat: "Batay sa mga talakayang nasa itaas, iminungkahi ng SD Main Office ang pangkalahatang pagbabawal sa mga gawaing pangangaral ng mga dayuhang misyonero para sa sektang Mormon."
Isa pang ulat ang nagtapos: "Mula sa pampulitikang pananaw, tila hindi gaanong mapanganib ang sekta sa Germany dahil sa maliit na bilang ng mga miyembro nito. Gayunman, dapat pag-isipan kung ang sektang ito, dahil sa pagtataguyod nito ng poligamya, na ipinagbabawal ng batas sa Germany, ay dapat na ring ipagbawal dahil sa mga ideolohikal na dahilan. Ang gayong pagbabawal ay tila naaangkop para sa kapakanan ng pagsusulong ng pagsunod ng mamamayan sa pananaw-mundo ng Pambansang Sosyalismo."
[69]↩︎
Dalawang magkaibang memorandum ang nagdodokumento na binalaan ang mga lider ng Simbahan na huwag payagan ang anumang asal ng mga miyembro o misyonero nito na maaaring ituring na laban sa pamahalaan. Isa sa mga memorandum ang nagsasaad:
Dahil sa mas pinaigting na mga gawain ng pag-aanunsyo sa loob ng nabanggit na sekta ng mga dayuhang misyonero, lalo na ng mga Amerikano, isang pagpupulong kasama ang matatataas na kinatawan ng mga Mormon ang ginanap sa Tanggapan ng Lihim na Pulisya ng Estado noong Abril 30, 1936. Sa pagpupulong na ito, ipinaabot sa mga kinatawan na kung magkakaroon ng mga gawaing propaganda laban sa estado, ipatutupad laban sa sekta ang pinakamahihigpit na hakbang ng pulisya ng estado. Nangako ang mga kinatawan na maglalabas ng pangkalahatang mga tagubilin sa mga indibidwal na sekta upang maiwasan ang anumang mapanghimasok at laban-sa-estadong gawaing propaganda ng mga dayuhang mangangaral.
May isa pang katulad na nagsasaad:
Dahil sa dumaraming gawaing pangangaral ng “Church of Jesus Christ of Latter-Day Saints” (Mormons) ng mga dayuhang misyonero, lalo na ng mga Amerikano, ipinaalam sa pamunuan ng sektang ito na, kung magkakaroon ng anumang mapanghimagsik na propaganda, ang pinakamahigpit na mga hakbang ng pulisya ng estado ay isasagawa laban sa kanila.
- Nazi authorities warn that any anti-state propaganda would be met with harsh police consequences.
- Gestapo memo states that Church leaders were warned how any involvement in anti-state propaganda would result in severe state action against the Church.
[70]↩︎
Isinulat ng mga historyador na sina Alan F. Keele at Douglas F. Tobler noong 1979 kung paano inusisa si Otto Berndt, isang pangulo ng distrito ng Simbahan sa Hamburg, ng Gestapo sa loob ng apat na magkakasunod na araw dahil sa hinalang sangkot siya sa mga gawaing paglaban ni Helmuth Hübener:
Bagaman wala nang naaalala si Berndt sa anumang sinabi o ginawa niya sa loob ng apat na araw na iyon, malinaw niyang naaalala ang kanyang paglaya, nang sinamahan siya ng isang opisyal ng Gestapo mula sa kanyang selda hanggang sa labasan. “Huwag kang magkakamali tungkol dito, Berndt,” sabi sa kanya ng lalaki. “Kapag nalampasan na namin ang digmaang ito, kapag may oras na kaming pagtuunan ito at pagkatapos naming alisin ang mga Judio, kayong mga Mormon ang kasunod!”
Ayon sa sarili niyang salaysay, sinabi ng isa sa mga opisyal kay Berndt, "Kung uuwi ang aming mga hukbo mula sa digmaang ito bilang mga nagwagi, wala nang matitirang lugar dito para sa mga taong katulad ninyo." Nang magmuni-muni siya tungkol sa karanasang iyon, sinabi kalaunan ni Berndt, "Sa pagkaunawa ko, kami bilang mga miyembro—at ang Simbahan—ay lilipulin din gaya ng ginawa nila sa mga Judio."
Isang kahalintulad na salaysay ang ibinigay ni Karl-Heinz Schnibbe sa 2002 documentary na Truth and Conviction: “‘Ngayon tandaan ninyo—kailangan nating manalo sa digmaan. Pagkatapos kailangan nating lutasin ang problemang Hudyo,’ sabi nila. ‘At pagkatapos, susunod ang inyong mga Mormon. Wala nang lugar sa bagong Alemanya para sa simbahang Amerikano na ito.’”
[71]↩︎
Si Heinrich Worbs, isang Latter-day Saint sa Hamburg, ay ipinadala sa isang concentration camp nang hayagan niyang minamaliit ang isang monumento na inialay sa mga sundalong Aleman. Pinalaya siya mula sa kampo ngunit namatay siya di-nagtagal matapos iyon dahil sa pisikal na pang-aabusong naranasan niya sa kampo.
Ang isa pang Banal, si Salomon Schwarz, na may lahing Rusong Hudyo, ay ipinadala rin sa isang concentration camp kung saan siya namatay.
[72]↩︎
Sa ilalim ng pamumuno ng Nazi, dumanas ang mga Saksi ni Jehova ng sistematikong pag-uusig at pagkakait ng mga karapatan. Gaya ng pagbubuod ng isang may-akda, “Nagsimula agad ang pag-uusig noong 1933 at nagpatuloy hanggang 1945. Pagkatapos ng 1937, ipinadala ang mga Saksi sa mga kampong konsentrasyon. Sa labas ng mga kampo, nawalan ang mga Saksi ng mga anak, trabaho, pensiyon, at lahat ng karapatang sibil.”
- Michael Berenbaum reviews Nazi persecution of Jehovah's Witnesses.
[73]↩︎
Ilang aklat na nagtitipon ng mga salaysay ng mga Banal na Aleman na lumaban para sa kanilang bansa noong digmaan ang nailathala.
Nabanggit ng historyador na si Roger Minert:
Sa ilalim ng mga batas ng sapilitang pagpapasundalo na ipinasa sa Germany noong 1935, ang mga lalaking Banal sa mga Huling Araw ay nagsilbi sa hukbong-katihan, hukbong-dagat, at hukbong-himpapawid ng Germany, pati na rin sa mga piling puwersang panlaban tulad ng Waffen-SS ni Heinrich Himmler at bilang mga paratrooper. Nandoon sila nang maglunsad ang Germany ng mga opensiba laban sa Poland, France, at Soviet Union at nandoon pa rin sila nang gumanti ang mga Alyado at lusubin ang sariling bayan. Gaya ng kanilang mga kasamang Katoliko at Protestante, ang mga sundalong Aleman na Banal sa mga Huling Araw ay inilibing kung saan sila bumagsak. Ang ilan ay nawalan ng mga biyas at umuwi bilang mga may kapansanan, samantalang ang iba ay nagdusa nang maraming taon dahil sa mga sugat na hindi nakikita. Namatay sila bilang mga bihag ng digmaan libu-libong milya ang layo sa tahanan. Ang huling himlayan ng maraming sundalong Aleman na LDS ay nananatiling hindi alam.
Hindi bababa sa isang Banal ng mga Huling Araw ang sumali sa Waffen-SS (Schutzstaffel)—ang kilalang puwersang paramilitar ng Nazi. Ang miyembrong ito, na nagngangalang Bruno Stroganoff, ay tumakas mula sa SS matapos masaksihan ang mga krimen sa digmaan, ngunit nahuli at ipinadala sa kampong piitan ng Dachau at pagkatapos ay sa isang labor camp hanggang sa katapusan ng digmaan.
[74]↩︎
Kinuwenta ng historyador na si Roger Minert na, sa pagsiklab ng digmaan noong 1939, mayroong “13,402 miyembro na naninirahan sa Germany.” Itinala ni Minert ang humigit-kumulang “996 na pagkamatay na direktang maiuugnay sa mga sanhi ng digmaan” ngunit sinabi niyang malamang na hindi ito ang tunay na kabuuan dahil sa mga rekord na nasira o sa mga taong hindi natunton matapos ang digmaan.
- Roger P. Minert calculates German Latter-day Saint war losses and casualties.
[75]↩︎
Pinuna ni Hübener ang mga Nazi batay sa parehong mga dahilang panrelihiyon at pampolitika.
Maraming aklat na ang naisulat tungkol kay Hübener, pati na rin ang mga autobiographical na salaysay ng dalawa niyang kasabwat na sina Karl-Heinz Schnibbe at Rudi Wobbe, na nakaligtas sa digmaan at lumipat sa Utah.
[76]↩︎
Sa isang huling liham na isinulat ilang oras bago siya bitayin, ibinahagi ni Hübener ang kanyang patotoo, na nagsasabing, "Lubos akong nagpapasalamat sa aking Ama sa Langit na matatapos na ngayong gabi ang masakit na buhay na ito. Hindi ko na rin talaga ito kayang tiisin pa! Alam ng aking Ama sa Langit na wala akong ginawang masama. Ang ikinalulungkot ko lamang ay na sa aking huling oras kailangan kong labagin ang Salita ng Karunungan. Alam ko na buhay ang Diyos at Siya ang magiging tamang hukom sa bagay na ito."
Tinapos niya ang liham sa pagtawag sa kanyang sarili bilang isang "kaibigan at kapatid sa ebanghelyo."
[77]↩︎
Dahil sa kanyang pagtataksil laban sa estadong Nazi, si Hübener ay itiniwalag pagkamatay niya ng kanyang lokal na pangulo ng sanga, si Arthur Zander, at ng pinuno ng misyon na si Anthon Huck. Gayunman, tumutol ang pangulo ng kanyang distrito na si Otto Berndt sa hakbang na ito ngunit pinayagan niya ito “upang maiwasan ang higit pang mga problema sa partido [Nazi] at upang ipakita na walang kinalaman ang simbahan sa pagtataksil na ibinintang sa mga kabataang ito.”
Pagkatapos ng digmaan, binawi ng Unang Panguluhan ang pagtitiwalag kay Hübener:
Matagal pa pagkatapos ng digmaan bago nila isinulat noong 11 Nobyembre 1946 sa talaan ng pagiging miyembro ni Hübener ang “excommunication done by mistake,” niya at ng bagong pangulo ng misyon na si Max Zimmer. Kalaunan, ipinaalam ng kahalili ni Zimmer na si Jean Wunderlich sa pamunuan sa Salt Lake ang nangyari, at noong 24 Enero 1948, iniutos ng Unang Panguluhan na lagyan din ng katulad na tala ang talaan ng pagiging miyembro.
- Otto Berndt, district president in Germany, recounts his experience with Helmuth Hübener.
- Alan F. Keele and Douglas F. Tobler review the life and resistance efforts of Helmuth Hübener.
[78]↩︎
Si Reschke ang pangulo ng sanga sa Hanover na nagligtas sa isang mag-asawang Judio noong Kristallnacht pogrom ng Nobyembre 9–10, 1938.
- Horst A. Reschke recalls his father Max Reschke rescuing Jews from Kristallnacht.
[79]↩︎
Si Paul Herbert Schieck, isang Banal sa mga Huling Araw mula sa Freiberg, ay inaresto sa kanyang trabaho dahil tumanggi siyang magbigay ng salutong Nazi at umawit ng pambansang awit matapos makinig ang kumpanya sa isa sa mga talumpati ni Hitler. Sinabi ni Schieck na tumanggi siyang gawin iyon dahil sa kanyang mga panrelihiyong paniniwala. Sa huli, hindi siya kinasuhan, pero nawalan siya ng trabaho.
- Paul Herbert Schieck's arrest report states he was arrested for not giving the Nazi salute.
[80]↩︎
Itinampok ng mga historyador na sina Alan F. Keele at Douglas F. Tobler kung paano nilabanan ng ilang German Saints ang mga Nazi, sa ilang bahagi, batay sa kanilang pananampalataya:
Ngunit kabilang sa mga Aleman na nakakita sa tunay na likas ng Nazismo ay ang ilang mga Banal sa mga Huling Araw. Marami ang basta na lamang napagod sa digmaan (ikalawa ito ng Germany sa loob ng dalawampu't limang taon); ang iba naman, gaya ni Hübener, ay nagsimulang makita ang katotohanan sa likod ng laganap na propaganda ng Nazi. Sina Rosa Böhringer, Johannes Kindt, Walter Krause, at Pangulong Willy Deters ng Bremen ay kabilang sa mga Banal na hayagang sumalungat sa rehimen o sadyang nagpabagal habang nananalangin para sa pagkatalo ng Germany sa digmaan at sa maagang pagbagsak ng rehimen, na ibinatay ang kanilang paninindigan, sa isang bahagi, sa kasulatan ng Mormon.
- Alan F. Keele and Douglas F. Tobler review the life and resistance efforts of Helmuth Hübener.
[81]↩︎
Ang Mga Saligan ng Pananampalataya ay orihinal na isinulat ni Joseph Smith noong 1842.
- The 12th Article of Faith in the Pearl of Great Price states that the Church "believe[s] in being subject to kings, presidents, rulers, and magistrates, in obeying, honoring, and sustaining the law."
- Original text of the 12th Article of Faith in the 1842 Wentworth Letter states "We believe in being subject to kings, presidents, rulers, and magistrates, in obeying, honoring and sustaining the law."
[82]↩︎
Sa kanyang aklat na The Articles of Faith, na unang inilathala noong 1890 at muling inilabas noong 1924, isinulat ni Apostol James E. Talmage:
Kabilang sa iba pang mga kabutihan, dapat idiin ng Simbahan sa mga turo nito ang tungkulin ng pagsunod sa batas; at dapat ipakita ng mga tao ang epekto ng gayong mga tuntunin sa kanilang katapatan bilang mga mamamayan ng bansa at ng pamayanang kinabibilangan nila. Ang Simbahan ni Jesucristo ng mga Banal sa mga Huling Araw ay mariing ipinahahayag ang paniniwala at mga tuntunin nito tungkol sa tungkulin ng mga miyembro nito sa mga batas ng lupain, at pinaninindigan ang posisyon nito sa pamamagitan ng awtoridad ng tiyak na hayag noong sinaunang panahon at sa kasalukuyan.
Sa isa pang aklat na inilathala noong 1919, Ang Kasiglahan ng Mormonismo, isinulat ni Talmage:
Isang pangunahing pangangailangan na maitatag ang mga batas sa mga tao para sa pangkalahatang pamamahala; at ang pagsunod sa batas ay malinaw na tungkulin ng bawat kasapi ng organisadong lipunan. Samakatuwid, ang paglabag sa batas ay hindi lamang isang paglabag sa pamahalaan kundi isang pagsuway sa mga alituntunin ng tunay na relihiyon.
- James E. Talmage comments on the 12th Article of Faith.
- James E. Talmage writes that the Church teaches to submit to secular governments.
[83]↩︎
Halimbawa, naalala ni Karl-Heinz Schnibbe kung paano binanggit ng ilang miyembro ng kanyang sanga sa Hamburg ang ikalabindalawang Saligan ng Pananampalataya bilang pagsuporta nila sa pamahalaang Nazi:
Kahit pagkatapos magsimula ang digmaan noong 1939, at hanggang 1941, napansin ko na marami sa mga miyembro ng aming sanga ang sumusuporta pa rin sa rehimen, kahit medyo kinakabahan. “Buweno, lumalaban tayo laban sa Komunismo,” sabi nila, “at kailangan nating suportahan ang mga nasa kapangyarihan, gaya ng sinasabi ng ikalabindalawang saligan ng pananampalataya. At bukod pa roon, naroon ang aming mga anak na lalaki sa larangan ng digmaan.”
- Karl-Heinz Schnibbe, a co-conspirator with Helmuth Hübener, recalls his experience with Hübener and their resistance efforts.
[84]↩︎
Halimbawa, sinabi ni Roy A. Welker, ang pangulo ng German-Austrian Mission, sa mga misyonero sa isang paikot na liham:
Madalas sa amin itanong ang tanong na: “Ano ang tingin ng Simbahan sa pamahalaan?” Dapat ay sapat na itong malinaw. Makikita natin ito sa aming ika-12 Saligan ng Pananampalataya: “Naniniwala kami sa pagpapasakop sa mga hari, pangulo, pinuno, at mga mahistrado, sa pagsunod, paggalang, at pagtataguyod sa batas.” Bukod dito, ipinapaalam sa atin ng Panginoon sa Doktrina at mga Tipan, mga bahagi 98 at 101, na itinatag Niya ang mga pamahalaan para sa kapakanan at pakinabang ng sangkatauhan, at kinikilala at itinataguyod Niya ang mga ito. Kung ginagawa Niya iyon, tungkulin din nating gawin ang gayon din, nang may pagtitiyaga at karunungan, nang hindi nagiging panatiko o hindi makatwiran sa anumang paraan tungkol dito. Sa ganoon ding paraan, dapat din nating ipanalangin ang mga pinuno ng ating bansa at ng iba pang mga bansa, kapwa nang pribado at sa publiko, upang sila ay magabayan at mabigyang-inspirasyon na pamunuan ang kanilang mga mamamayan sa mga landas ng katuwiran, kabutihang-asal, at karunungan.
Ang kalihim ng misyon sa Alemanya at Austria, si Roy E. Babbel, ay sumulat ng liham sa Gestapo noong 1935 kung saan ipinaliwanag din niya:
Tungkol naman sa aming saloobin sa NSDAP at sa pamahalaan ng Reich, nais naming ulitin na noon pa man ay buo naming sinusuportahan ang mga lalaking namumuno sa Reich at sa estado, sinusunod ang kanilang mga tagubilin, at ginagawa ang lahat ng posibleng pagsisikap upang suportahan sila, gaya rin ng ipinahahayag sa aming Ika-12 Saligan ng Pananampalataya: “Naniniwala kami sa pagpapasakop sa mga hari, pangulo, pinuno, at mahistrado, sa pagsunod, paggalang, at pagtataguyod sa batas.”
- Roy E. Babbel writes to the Gestapo explaining the mission's policy with the government.
- Mission president Roy A. Welker cites Articles of Faith 12 for missionaries to answer what the Church thinks of worldly government.
[85]↩︎
Ayon sa mga iniulat na buod ng kanyang pangangaral sa Germany, nagbigay si Pangulong Grant ng “isang mahusay na paglalahad ng mga paniniwala ng Simbahan, gaya ng nakasaad sa Mga Saligan ng Pananampalataya, na inilahad sa pagkakataong ito lalo na para sa kapakinabangan ng maraming kaibigang dumalo.”
Ang sariling tala ni Grant sa kanyang journal tungkol sa pulong na iyon ay nagtatala rin: "Nagsalita ako nang halos isang oras tungkol sa mga unang alituntunin ng ebanghelyo."
Iniulat ng Deseret News:
Nagsimula siya sa Unang Saligan ng Pananampalataya at nagbigay ng maiikli, pero kahanga-hangang paliwanag tungkol sa aming mga paniniwala. Ipinaliwanag niya ang mga unang alituntunin ng ebanghelyo at ibinigay ang aming pagkaunawa sa trinidad ng Pagkadiyos. Nilinaw niya na naniniwala kami sa pagkabuhay na mag-uli ng buong sangkatauhan at na ang buong sangkatauhan ay maaaring maligtas sa pamamagitan ng pagsunod sa mga batas at ordenansa ng ebanghelyo. Hinikayat niya ang mga miyembro, pati ang mga bumibisita, na manalangin at maging matiyaga sa lahat ng kanilang ginagawa; na ang paggawa ay isang salik sa kaligtasan. Ang kanyang mga kuwento tungkol sa kanyang buhay ay nakaantig sa mga tagapakinig at nagbigay sa kanila ng pag-iisipan sa loob ng maraming susunod na buwan.
[86]↩︎
Noong Hulyo 18, 1937, nagsalita si Heber J. Grant sa humigit-kumulang 1000 katao sa Berlin.
Ayon sa isang lihim na ulat ng Gestapo tungkol sa pulong, “Ang talumpati, na ibinigay sa Ingles, ay napakahusay na naisalin sa Aleman ng isang tagapagsalin. Gaya ng sinabi ni G. Grant, malaking bahagi ng mga naroon ay hindi kabilang sa kongregasyon, kaya nagbigay siya ng ulat tungkol sa pinagmulan ng sektang Mormon, binalangkas ang Mga Saligan ng Pananampalataya, at nagbigay ng patotoo tungkol sa bawat isa sa mga ito.”
- The Gestapo reports on Heber J. Grant's preaching in Germany.
- Heber J. Grant records speaking in Berlin to nearly 1000 people.
[87]↩︎
Sa pagitan ng Hunyo at Setyembre 1937, dumalaw si Grant sa mga Banal sa mga Huling Araw sa mga misyon sa Pransiya, Suwisa, Czechoslovakia, at German-Austrian, at sa Great Britain.
[88]↩︎
Parehong iniulat ng Deseret News at ng magasin ng Simbahan sa wikang German, Der Stern, ang pagsasalita ni Grant sa Frankfurt. Iniulat ng mga pahayagan na may dumalong nasa pagitan ng 800 at 1000 katao.
Sa isang tala sa journal para sa Hulyo 8, 1937, itinala ni Grant ang sumusunod:
Sa ika-7:00 ay nagdaos kami ng pulong kasama ang mga missionary. Sa palagay ko ay may mga apatnapu sa kanila ang naroon. Maikling nagsalita sina Brother Lyman, Brother Brown, at Brother Kelly. Nagsalita ako nang mga kalahating oras, at pagkatapos ay nagtapos kami at pumunta sa regular na pulong. Ginawa ito sa isang malaking bulwagan. Mayroong nasa pagitan ng 800 at 900 katao roon, ayon sa pinakamalapit naming tantiya. Inisip ni Brother Brown na talagang may 900. Binilang niya ang mga hanay at sinubukang bilangin ang dami sa bawat hanay. Maikling nagsalita sina Brother Kelly at Brother Brown. May ilang magagandang awitan, at nagsalita ako nang halos isang oras tungkol sa mga unang alituntunin ng ebanghelyo. Pagkatapos ay umupo ako nang halos isang oras habang kinakamayan ang mga tao. Alas-onse na bago kami nakabalik sa aming hotel.
[89]↩︎
Ipinaliwanag ng historyador na si David Conley Nelson kung paanong “ang gusali ay pag-aari ng National Socialist Teacher’s League, ang Nationalsozialistische Lehrerbund. Gaya ng anumang lugar ng pulong na maaaring rentahan sa Nazi Germany, may kasama na itong malaking pambansang watawat, at ang isang ito ay pula na may itim na swastika sa gitna ng puting bilog.”
- David Conley Nelson explains building in which Heber J. Grant spoke in Frankfurt was owned by the Nazis.
[90]↩︎
Ang bandila ng Nazi na may swastika (ang Reichsflagge/Nationalflagge o ang Hakenkreuzflagge) ay naging pambansang bandila ng Germany sa pamamagitan ng legal na kautusan noong Setyembre 15, 1935 (ang Reichsflaggengesetz).
- Law of September 15, 1935, establishing the swastika flag as the national flag of Germany.
[91]↩︎
Ayon sa LDS historyador na si Richard Holzapfel, “Kinabukasan, umalis si Pangulong Grant sa Basel papunta sa mga rehiyong nagsasalita ng Pranses sa Switzerland. Naiwan si Pangulong Kelly upang ipagpatuloy ang kanyang gawain sa Basel. Ginugol ni Pangulong Grant ang sumunod na tatlong araw sa pagbisita sa mga lokal na kongregasyon ng mga Banal bago umalis sa Geneva noong Hulyo 1 papuntang Neuchatel, Switzerland. Sumama si Pangulong Kelly sa grupo upang simulan ang isang paglilibot sa Swiss-German Mission noong Hulyo 2, at bumalik si Pangulong Ursenbach sa Liege.”
- Richard Neitzel Holzapfel and Marc Alain Bohn describe Heber J. Grant's 1937 trip to Switzerland and Germany.
[92]↩︎
Halimbawa, sa isang liham noong 1942 kay dating pangulong Hebert Hoover, sinabi ni Clark na ang mga Hudyo ay "matalino, may kakayahan, [ngunit] wala silang prinsipyo, at malupit sila." Nababahala siya sa inaakala niyang radikalismong Hudyo sa pulitika at minsan ay ginagamit din ang "Hudyo" bilang mapanlait na bansag sa etnisidad.
Namahagi rin si Clark ng mga kopya ng antisemitikong aklat na Protocols of the Elders of Zion sa mga kaibigan at kapamilya hanggang noong 1958.
[93]↩︎
Si Clark ay isang matinding naniniwala sa kapayapaan at pag-iwas sa pakikialam sa ibang bansa, at labis niyang kinamuhian ang uri ng karahasang itinataguyod ng mga Nazi. Bagaman minsan ay nagsalita siya nang may simpatiya para sa mga Aleman, matindi rin ang pagpuna niya sa mga Nazi, at tinawag niya silang "kasuklam-suklam" at mga taong gumagamit ng "kriminal na mga paraan."
[94]↩︎
Noong Agosto 2017, naglabas ang Simbahan ng dalawang pahayag bilang tugon sa mga protesta at karahasang sumiklab sa Charlottesville, at kapwa kinondena ng mga ito ang rasismo at white supremacy na isinusulong ng mga grupong Neo-Nazi.
- The Church issues a statement condemning the protests in Charlottesville, VA.